Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham przyznał publicznie, iż wyjście z Unii Europejskiej nie przyniosło obiecanych korzyści. Powiedział to w poniedziałek w londyńskim Guildhall podczas tradycyjnego Lord Mayor’s Banquet. Było to jego pierwsze duże wystąpienie o polityce zagranicznej od objęcia urzędu w lipcu, cztery dni przed szczytem UK-UE w Brukseli.
„Król jest nagi”
Burnham porównał obecne relacje z UE do baśni Andersena „Nowe szaty cesarza”:
„To jak nowe szaty cesarza, gdzie nikt nie chce powiedzieć oczywistej prawdy. Ja mówię, jak jest. I szczerze mówiąc, cesarz jest nagi. Brexit, który dostaliśmy, nie zadziałał. Straciliśmy więcej, niż zyskaliśmy” – powiedział Andy Burnham.
Jak relacjonuje BBC, premier stwierdził, iż „niepotrzebnie twardy Brexit” stworzył bariery dla firm, a obietnica „odzyskania kontroli” nie została spełniona. Według NBC News podał też, iż szkody dla brytyjskiej gospodarki szacuje się na 4-8% PKB. Ocenił również, iż w ciągu dekady od referendum spadła pozycja Wielkiej Brytanii na świecie.
Trzy testy i czerwone linie
Burnham nie zapowiedział jednak powrotu do Unii w najbliższym czasie. Przedstawił trzy warunki dla wszystkich porozumienia z UE. Po pierwsze, musi być zgodne z programem wyborczym Partii Pracy z 2024 roku, czyli bez powrotu do jednolitego rynku, unii celnej i swobodnego przepływu osób. Po drugie, musi poprawić pierwotną umowę brexitową. Po trzecie, musi spełnić „test Makerfield”, czyli przynieść odczuwalną poprawę w codziennym życiu ludzi. Makerfield to okręg wyborczy Burnhama.
Czerwone linie obowiązują do kolejnych wyborów, zaplanowanych na 2029 rok. Premier zapowiedział, iż po szczycie rozpocznie z UE rozmowy o „długoterminowych relacjach”. Rząd chce przedstawić opcje od utrzymania obecnego układu przez unię celną i jednolity rynek po pełne członkostwo, z myślą o decyzjach w następnej kadencji parlamentu. „Na każdym etapie szefem będą Brytyjczycy”, zapewnił Burnham.
Co ma przynieść piątkowy szczyt
Na szczycie 20 listopada Londyn i Bruksela mają podpisać pakiet mniejszych porozumień. Najważniejsze jest porozumienie weterynaryjno-fitosanitarne (SPS), które zniesie większość kontroli i certyfikatów w handlu żywnością, zwierzętami i roślinami. The Guardian podaje, iż ma ono wejść w życie dopiero w I kwartale 2028 roku. Wielka Brytania musi najpierw dostosować swoje przepisy do unijnych. Według brytyjskiego związku rolników NFU eksport brytyjskiej żywności do UE spadł od Brexitu o jedną trzecią.
Pakiet obejmuje też połączenie systemów handlu emisjami i powrót Wielkiej Brytanii na unijny rynek energii elektrycznej. W zamian Londyn ma znów wpłacać pieniądze do budżetu UE. Uzgodniono też program wymiany młodzieży (youth experience scheme), choć jego szczegóły, w tym limity liczby uczestników i czesne dla studentów z UE, długo blokowały rozmowy. Już w grudniu 2025 roku ustalono, iż Wielka Brytania wróci do programu Erasmus+ od roku akademickiego 2027/28 i zapłaci za to około 570 mln GBP. Rząd szacuje, iż cały pakiet podniesie PKB o 0,4%, czyli około 17 mld GBP.
Sandro Gozi, przewodniczący delegacji Parlamentu Europejskiego ds. relacji z Wielką Brytanią, ostudził jednak oczekiwania Londynu. Jego zdaniem Brytyjczycy nie będą współtworzyć unijnych przepisów i do czasu powrotu na jednolity rynek pozostaną stroną, która jedynie je przyjmuje.
Ostra reakcja zwolenników Brexitu
Wystąpienie premiera wywołało ostre reakcje. Boris Johnson, który wynegocjował pierwotną umowę, ostrzegł Burnhama przed „marnowaniem premierostwa” na sprawy europejskie. Konserwatyści zarzucają laburzystom, iż „tylnymi drzwiami wciągają kraj do UE”. Reform UK broni Brexitu jako uwolnienia od „absurdalnych unijnych przepisów”. Liberalni Demokraci i Zieloni uważają z kolei, iż rząd idzie za mało odważnie, i domagają się powrotu do unii celnej. Według The Guardian zwolennicy Brexitu założyli w ostatnich dniach dwie nowe grupy kampanijne.
Słowa Burnhama gwałtownie pojawiły się też w polskiej debacie. Komentatorzy rynkowi przywołują je w dyskusjach o Polexicie i „nacjonalizmie gospodarczym”.
Funt pod presją dolara, nie polityki
Rynek walutowy przyjął wystąpienie spokojnie. Kurs GBP/USD spadł we wtorek do około 1,3186 i jest blisko najniższego poziomu od końca czerwca. Powodem jest jednak głównie mocny dolar po jastrzębim przewartościowaniu oczekiwań wobec Fed, a nie wypowiedzi z Londynu. Jesienią sygnały o zbliżeniu z UE wspierały funta, bo inwestorzy zaczęli rozważać scenariusz „reverse-Brexitu”. Dopóki jednak czerwone linie obowiązują do wyborów w 2029 roku, rynek traktuje taki scenariusz jako długoterminowy.

2 godzin temu





