Cen gwarantowanych nie będzie. Ministerstwo mówi wprost: Unia na to nie pozwala

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie przewiduje wprowadzenia krajowego systemu cen gwarantowanych na produkty rolne. To odpowiedź resortu na wystąpienie Zarządu Krajowej Rady Izb Rolniczych, który zwrócił się o działania mające poprawić stabilność ekonomiczną gospodarstw rolnych.

Cen gwarantowanych nie będzie. Ministerstwo mówi wprost: Unia na to nie pozwala

KRIR wskazywała na potrzebę rozwiązań, które ograniczyłyby ryzyko gwałtownych spadków cen produktów rolnych i poprawiły przewidywalność dochodów rolników. Ministerstwo odpowiada jednak jasno: obecne przepisy Unii Europejskiej oraz kierunek unijnej polityki rolnej nie przewidują mechanizmu ustalania sztywnych cen gwarantowanych na poziomie krajowym.

Resort: sztywne ceny byłyby sprzeczne z zasadami wspólnego rynku

Według MRiRW wprowadzenie krajowych cen gwarantowanych byłoby niezgodne z zasadami funkcjonowania wspólnego rynku Unii Europejskiej. Chodzi przede wszystkim o swobodny przepływ towarów oraz zasady konkurencji między producentami z różnych państw członkowskich.

W praktyce oznacza to, iż Polska nie może jednostronnie wprowadzić systemu stałych cen minimalnych dla produktów rolnych, o ile takie rozwiązanie naruszałoby unijne reguły rynku. Resort wskazuje więc, iż kierunek działań musi mieścić się w ramach wspólnej polityki rolnej i przepisów dotyczących konkurencji.

Dla rolników oznacza to, iż państwo nie planuje powrotu do modelu, w którym cena za produkt rolny byłaby administracyjnie określana i gwarantowana na poziomie krajowym.

Unia stawia raczej na wzmocnienie pozycji rolnika w łańcuchu dostaw

Ministerstwo zwraca uwagę, iż w tej chwili na poziomie unijnym dyskusja idzie w innym kierunku niż sztywne ceny. W październiku 2025 roku Parlament Europejski przyjął stanowisko dotyczące pakietu przepisów, których celem jest zapewnienie rolnikom „sprawiedliwych cen” za produkty.

Rozwiązania te mają dotyczyć przede wszystkim relacji kontraktowych i pozycji rolnika wobec odbiorców. Wśród proponowanych narzędzi znajdują się m.in. obowiązkowe pisemne umowy, ochrona przed nieuczciwymi praktykami handlowymi oraz prawo do renegocjacji kontraktów w przypadku wzrostu kosztów produkcji.

To istotna różnica. Nie chodzi o ustalenie jednej gwarantowanej ceny przez państwo, ale o poprawę warunków sprzedaży, większą przejrzystość umów i ograniczenie sytuacji, w których ryzyko rynkowe jest przerzucane przede wszystkim na producenta rolnego.

MRiRW wskazuje na istniejące formy stabilizacji dochodów

Resort rolnictwa podkreśla, iż stabilizacja dochodów rolników jest realizowana innymi instrumentami. Wśród nich wymienia dopłaty bezpośrednie i płatności obszarowe, instrumenty finansowe, w tym kredyty preferencyjne i pożyczki, dopłaty do paliwa rolniczego, a także wsparcie inwestycyjne dla gospodarstw i przetwórstwa rolno-spożywczego.

Ministerstwo wskazuje również na działania ograniczające presję importową. Chodzi m.in. o utrzymywanie krajowego zakazu przywozu wybranych produktów rolno-spożywczych z Ukrainy oraz wzmacnianie narzędzi chroniących rynek przed nadmiernym napływem towarów z państw trzecich.

W tym kontekście resort podkreśla konieczność dostosowania importowanych produktów do unijnych standardów dotyczących bezpieczeństwa żywności, dobrostanu zwierząt i ochrony roślin. Ma to ograniczać nierówną konkurencję między producentami z UE a podmiotami z krajów, gdzie obowiązują inne wymogi produkcyjne.

Magazyny z KPO jako sposób na ograniczenie sprzedaży pod presją czasu

W odpowiedzi ministerstwo wskazuje także na wsparcie z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności. Jednym z przykładów jest finansowanie inwestycji zwiększających powierzchnie magazynowe zbóż.

Zdaniem resortu większe możliwości przechowywania ziarna mają praktyczne znaczenie dla rolników. Pozwalają ograniczyć konieczność sprzedaży bezpośrednio po żniwach, kiedy podaż jest największa, a ceny często znajdują się pod presją.

To nie jest jednak mechanizm gwarantujący cenę. Jest to raczej narzędzie poprawiające pozycję rolnika w momencie sprzedaży. Gospodarstwo, które może przechować ziarno, ma większą swobodę wyboru terminu sprzedaży niż rolnik zmuszony do natychmiastowego zbycia plonu z powodu braku miejsca magazynowego lub potrzeby szybkiego uzyskania gotówki.

Ministerstwo zachęca do wspólnej sprzedaży i koncentracji podaży

MRiRW podkreśla również znaczenie współpracy między rolnikami. Resort od wielu lat rekomenduje producentom tworzenie wspólnych struktur gospodarczych, takich jak grupy producentów rolnych, spółdzielnie czy organizacje producentów.

Argument jest prosty: pojedynczy rolnik ma zwykle ograniczoną pozycję negocjacyjną wobec dużych, skonsolidowanych odbiorców. Dotyczy to zakładów przetwórczych, sieci handlowych, pośredników i dużych firm skupowych. Przy rozproszonej podaży łatwiej przerzucić ryzyko cenowe na producentów.

Wspólna sprzedaż może zwiększać skalę dostaw, poprawiać warunki negocjacji, ograniczać rolę pośredników i pozwalać na lepsze planowanie produkcji. Resort wskazuje, iż skuteczne przeciwdziałanie zagrożeniom rynkowym wymaga właśnie współdziałania producentów.

Problem opłacalności pozostaje nierozwiązany

Odpowiedź ministerstwa nie zmienia faktu, iż problem opłacalności produkcji rolnej pozostaje jednym z głównych wyzwań dla gospodarstw. Rolnicy mierzą się z dużą zmiennością cen skupu, wysokimi kosztami nawozów, paliwa, energii, usług oraz presją importową.

Brak możliwości wprowadzenia sztywnych cen gwarantowanych nie oznacza, iż problem znika. Oznacza natomiast, iż działania państwa mają koncentrować się na innych narzędziach: dopłatach, wsparciu inwestycyjnym, ochronie rynku, poprawie pozycji rolnika w łańcuchu dostaw oraz wzmacnianiu współpracy producentów.

Dla gospodarstw najważniejsze pozostaje pytanie, czy te instrumenty wystarczą, aby zapewnić stabilność dochodów w warunkach dużych wahań rynkowych. W wielu sektorach rolnicy oczekują rozwiązań szybszych i bardziej bezpośrednich. Resort wskazuje jednak, iż administracyjne ustalanie cen na poziomie krajowym nie mieści się w obecnych ramach prawnych UE.

MRiRW zapowiada dalsze monitorowanie rynku

Ministerstwo zapewnia, iż na bieżąco monitoruje sytuację rynkową i podejmuje działania zarówno na forum krajowym, jak i unijnym. Celem ma być zapewnienie rolnikom stabilnych i przewidywalnych warunków prowadzenia działalności rolniczej.