10 godzin temu
Coraz droższa dzierżawa ziemi staje się jednym z największych problemów gospodarstw rodzinnych. Zdaniem samorządu rolniczego nie jest to wyłącznie efekt rynku, ale także konsekwencja obowiązujących zasad przyznawania wsparcia inwestycyjnego. Krajowa Rada Izb Rolniczych, na wniosek Izby Rolniczej w Opolu, wystąpiła do ministra rolnictwa Stefana Krajewskiego z postulatem zmiany kryteriów dotyczących współczynnika GVA, stosowanego w naborach inwestycyjnych w ramach WPR.
Czy dopłaty windują czynsze za ziemię? Izby Rolnicze chcą zmian w liczeniu GVAGVA premiuje areał, nie rozwój?
Zdaniem Izb Rolniczych w tej chwili stosowany wskaźnik wzrostu wartości dodanej brutto gospodarstwa pośrednio zachęca do powiększania areału, zamiast do rzeczywistej modernizacji produkcji. W praktyce wielu rolników, chcąc spełnić wymagania naborów inwestycyjnych, decyduje się na dzierżawę dodatkowych gruntów, bo jest to najszybsza i najprostsza droga do wykazania wzrostu GVA.
Problem w tym, iż taka strategia napędza presję na rynek ziemi.
Dzierżawy po 3–3,5 tys. zł za hektar
Izby zwracają uwagę, iż skutkiem tego mechanizmu jest gwałtowny wzrost czynszów dzierżawnych, szczególnie w przetargach. W wielu regionach stawki osiągają dziś 3000–3500 zł za hektar rocznie, co – zdaniem samorządu – jest nieadekwatne do realnej opłacalności produkcji rolniczej.
Takie ceny:
- zwiększają ryzyko ekonomiczne prowadzenia gospodarstwa,
- ograniczają możliwości rozwoju mniejszych i średnich producentów,
- wypychają rolników w kierunku nadmiernego zadłużenia.
Efekt domina na rynku ziemi
Wysokie stawki uzyskiwane w przetargach gwałtownie przenoszą się na rynek prywatny. Właściciele gruntów zaczynają oczekiwać podobnych kwot także w zwykłych umowach dzierżawy, niezależnie od lokalnych warunków produkcyjnych.
Jednocześnie – jak podkreślają Izby – w przestrzeni publicznej powstaje fałszywy obraz wysokiej dochodowości rolnictwa. Dla osób spoza sektora fakt, iż rolnicy godzą się na tak wysokie czynsze, bywa dowodem rzekomo bardzo dobrej kondycji finansowej wsi. Tymczasem rzeczywistość jest inna: większość gospodarstw mierzy się z rosnącymi kosztami, zmiennymi cenami skupu i dużą niepewnością finansową.
Postulat Izb: zmienić sposób liczenia GVA
Zdaniem samorządu rolniczego system wsparcia inwestycyjnego powinien:
- promować modernizację,
- zwiększanie efektywności ekonomicznej,
- podnoszenie wartości dodanej produktów,
a nie prostą ekspansję powierzchniową.
Izby oceniają, iż system oparty głównie na powierzchni gruntów jest niedostosowany do współczesnych realiów rolnictwa i nie sprzyja trwałemu rozwojowi gospodarstw.
Odpowiedź MRiRW: areał to nie wszystko
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi z 22 grudnia 2025 r. przypomina, iż zgodnie z Planem Strategicznym WPR interwencja Inwestycje w gospodarstwach rolnych zwiększające konkurencyjność ma służyć restrukturyzacji gospodarstw, a nie prostemu zwiększaniu skali.
Resort podkreśla, że:
- operacja musi prowadzić do wzrostu GVA co najmniej o 10% w ciągu 5 lat,
- wzrost ten musi wynikać z konkretnych działań rozwojowych, takich jak:
- racjonalizacja technologii produkcji,
- wprowadzenie nowoczesnych lub cyfrowych technologii,
- innowacje,
- zmiana profilu produkcji,
- poprawa jakości produkcji,
- zwiększenie wartości dodanej produktu.
Ten katalog jest zamknięty.
Ważna zmiana względem PROW 2014–2020
MRiRW wyraźnie zaznacza, iż w obecnym PS WPR – w przeciwieństwie do PROW 2014–2020 – nie można wykazywać wzrostu GVA wyłącznie poprzez zwiększenie areału. Powiększenie powierzchni użytków rolnych może być uwzględnione tylko wtedy, gdy:
- jest bezpośrednio powiązane ze zmianą profilu produkcji,
- albo z wdrożeniem nowych technologii lub innowacji.
Samo „dodobranie hektarów” nie powinno więc wystarczyć do spełnienia kryterium.
Spór, który dotyczy tysięcy gospodarstw
Choć ministerstwo podkreśla bardziej rozwojowy charakter obecnych zasad, Izby Rolnicze wskazują, iż praktyka rynkowa pokazuje coś innego. Presja na ziemię nie słabnie, a czynsze wciąż rosną.
Dyskusja o zmianie kryteriów GVA to w istocie spór o to, czy dopłaty mają premiować powierzchnię, czy realne wyniki ekonomiczne gospodarstw. Dla wielu rolników to nie teoretyczny problem, ale kwestia dalszego funkcjonowania ich gospodarstw w warunkach coraz droższej ziemi.
