Jabłka pełne chemii! Szokujące wyniki kontroli w dyskontach

Choć jabłka od lat uchodzą za jeden z filarów zdrowej diety w Europie, najnowsze analizy organizacji PAN Europe pokazują, iż rzeczywisty obraz jakości tych owoców budzi poważne zastrzeżenia. Badania przeprowadzone w 13 krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce, wykazały obecność pozostałości pestycydów, często w postaci mieszanin kilku substancji jednocześnie, w tym środków uznawanych za szczególnie niebezpieczne dla zdrowia.

Jabłka pełne chemii! Szokujące wyniki kontroli w dyskontach

Zakres badania i metodologia

Raport PAN Europe objął 59 próbek jabłek dostępnych w sprzedaży detalicznej w Belgii, Chorwacji, Czechach, Danii, Francji, Niemczech, Węgrzech, Włoszech, Luksemburgu, Holandii, Hiszpanii oraz w Polsce. Owoce pochodziły głównie z popularnych sieci handlowych i dyskontów.

Celem analizy było sprawdzenie obecności pozostałości pestycydów oraz określenie, jak często występują one w formie tzw. koktajli chemicznych, czyli kilku substancji jednocześnie w jednym produkcie.

Wyniki: powszechne występowanie pozostałości pestycydów

Najważniejsze ustalenia raportu wskazują, że:

• 85 proc. badanych jabłek zawierało więcej niż jedną pozostałość pestycydu,
• 71 proc. próbek miało w składzie substancje uznawane w UE za najbardziej niebezpieczne („kandydaci do substytucji”),
• 64 proc. zawierało związki z grupy PFAS,
• 36 proc. zawierało pestycydy o działaniu neurotoksycznym.

Zdaniem autorów raportu świadczy to o systemowym charakterze problemu w europejskiej produkcji sadowniczej.

Sytuacja w Polsce

W Polsce pobrano cztery próbki jabłek w sieciach Biedronka i Carrefour Express. Obejmowały one odmiany cortland, lobo, gala oraz mieszanki jabłek krajowych.

W każdej próbce wykryto przynajmniej jeden pestycyd.

Dwie próbki zawierały PFAS powyżej dopuszczalnych norm, a w jednej stwierdzono przekroczenie limitu pestycydów neurotoksycznych.

Choć liczba próbek jest niewielka, wyniki wpisują się w ogólny trend obserwowany w innych krajach UE.

Problem mieszanin chemicznych

Jednym z kluczowych wniosków raportu jest fakt, iż obecny system regulacyjny w Unii Europejskiej:

• ocenia bezpieczeństwo pojedynczych substancji oddzielnie,
• nie uwzględnia skutków łącznego działania wielu pestycydów.

Tymczasem konsumenci w praktyce spożywają produkty zawierające jednocześnie kilka różnych środków ochrony roślin.

Autorzy raportu podkreślają, iż gdyby takie same jabłka były klasyfikowane jako żywność dla niemowląt, nie spełniłyby obowiązujących norm bezpieczeństwa.

PFAS – trwałe zagrożenie środowiskowe

Związki PFAS, określane jako „wieczne chemikalia”, charakteryzują się:

• wysoką odpornością na rozkład w środowisku,
• zdolnością do kumulacji w organizmach żywych,
• przenikaniem do wód gruntowych i gleby.

Badania epidemiologiczne łączą ich obecność z:

• zaburzeniami hormonalnymi,
• osłabieniem odporności,
• zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów.

Pestycydy neurotoksyczne i ich wpływ na zdrowie

Substancje o działaniu neurotoksycznym są projektowane tak, by zakłócać funkcjonowanie układu nerwowego szkodników. U ludzi mogą:

• powodować ostre zatrucia,
• wpływać negatywnie na rozwój układu nerwowego dzieci,
• zaburzać funkcje poznawcze,
• oddziaływać na mikrobiom jelitowy.

Wielokrotna, długotrwała ekspozycja – choćby na niskie dawki – budzi coraz większe obawy środowisk naukowych.

Konsekwencje dla polityki żywnościowej UE

Zdaniem PAN Europe wyniki raportu pokazują konieczność:

• szybszego wycofywania najbardziej niebezpiecznych pestycydów,
• wprowadzenia realnej oceny ryzyka mieszanin chemicznych,
• zaostrzenia norm dla żywności powszechnego spożycia,
• większego wsparcia dla produkcji opartej na ograniczaniu chemii w sadownictwie.

Jak podkreśla Gergely Simon z PAN Europe, rosnąca liczba badań wskazuje na związek między ekspozycją na pestycydy a niepłodnością oraz potencjalnie nowotworami.

Raport PAN Europe nie wskazuje na pojedyncze przypadki naruszeń, ale na systemowy problem obecności pozostałości pestycydów w jabłkach sprzedawanych w Europie.

Choć większość próbek formalnie mieści się w obowiązujących limitach dla poszczególnych substancji, skala występowania mieszanin chemicznych rodzi pytania o rzeczywiste bezpieczeństwo konsumentów.

W kontekście rosnącej świadomości zdrowotnej i planowanych zmian w europejskiej polityce rolnej wyniki te mogą stać się kolejnym argumentem za ograniczaniem intensywnego stosowania chemicznych środków ochrony roślin i rozwojem bardziej zrównoważonych metod produkcji sadowniczej.