Jak skutecznie zwalczać chwasty ciepłolubne?

Zdjęcie: chwasty ciepłolubne

Chwasty ciepłolubne występują w coraz większym nasileniu na polskich polach. Rosnąca presja to między innymi zasługa zmian klimatycznych. W skutecznej walce z tymi „zawodnikami” niezbędna jest znajomość ich biologii i siedliska.

Dlaczego chwasty ciepłolubne pojawiają się coraz częściej?

Chwasty ciepłolubne (termofilne) to gatunki jednoroczne, zarówno jedno-, jak i dwuliścienne. Ich cechą charakterystyczną jest okres kiełkowania i wschodów. Termofile pojawiają się na polach, gdy gleba osiągnie minimalną temperaturę 10–15°C.

Należy jednak pamiętać, iż między poszczególnymi gatunkami z tej grupy występuje pewne zróżnicowanie w zakresie wymagań termicznych gleby w okresie kiełkowania. Wyraźne dysproporcje występują między chwastnicą jednostronną, która kiełkuje przy temperaturze gleby 10–15°C, a włośnicami wymagającymi wyższych temperatur, rzędu 15–20°C.

Rosnąca presja chwastów ciepłolubnych wynika ze zmian klimatycznych, w tym ze wzrostu temperatury. Fot. A. Kiniec

Fotosynteza C4 daje chwastom przewagę nad uprawami

Przeważająca część chwastów występujących na polskich polach przeprowadza fotosyntezę typu C3, natomiast ciepłolubne charakteryzują się najczęściej fotosyntezą typu C4. Fotosynteza typu C4 jest przystosowaniem roślin do wysokiego natężenia światła, wyższych temperatur oraz niedoboru wody, a choćby suszy.

Korzystniejsze przystosowanie do wysokich temperatur wynika ze zdolności chwastów ciepłolubnych do ograniczania utraty wody – polegającej na zamykaniu aparatów szparkowych i efektywnym wiązaniu dwutlenku węgla (CO2). Cecha ta sprawia, iż rośliny termofilne intensywnie rosną, podczas gdy pozostałe gatunki „walczą” o przetrwanie.

Lustracja plantacji. Jak wcześnie wykrywać zagrożenia?

Które uprawy są najbardziej zagrożone przez termofile?

Sprzyjające warunki dla wzrostu i rozwoju – rosnące temperatury przy jednoczesnym spadku ilości opadów – sprzyjają rozprzestrzenianiu się chwastów ciepłolubnych. W efekcie coraz częściej i w większym nasileniu występują one na polach w całej Polsce, stanowiąc szczególne zagrożenie dla upraw jarych.

W związku z rozbieżnościami w siewie i rozwoju upraw jarych zagrożenie powodowane przez chwasty ciepłolubne jest znacznie zróżnicowane. Bez wątpienia w mniejszym stopniu zagrażają roślinom wysiewanym we wcześniejszym terminie, takim jak zboża jare, grochy, łubiny i bobik. Sytuacja wygląda inaczej w przypadku późniejszego terminu. Buraki cukrowe, ziemniaki, kukurydza, soja czy słonecznik wykazują – podobnie jak chwasty ciepłolubne – wyższą wrażliwość na niskie temperatury.

Chwasty ciepłolubne coraz silniej konkurują o plon

Uprawom rolniczym zagraża wiele gatunków chwastów. Spośród 18 najbardziej inwazyjnych, a tym samym najgroźniejszych gatunków na świecie, aż 14 przeprowadza fotosyntezę typu C4. Tym samym zmiany klimatyczne powodują istotny wzrost ich konkurencyjności.

Nie oznacza to, iż chwasty ciepłolubne występujące na polskich polach, a przeprowadzające fotosyntezę typu C3 są mniej groźne czy tracą na znaczeniu. Wręcz przeciwnie, pozostają tak samo groźne jak dawniej. Z różnicą, iż uprawom jarym w tej chwili zagrażają nie tylko chwasty ciepłolubne przeprowadzające fotosyntezę typu C3, ale także te, które przeprowadzają fotosyntezę typu C4.

Nawożenie dolistne roślin – co decyduje o jego skuteczności?

Jak rozpoznać najgroźniejsze chwasty ciepłolubne?

Znajomość biologii, cyklu rozwojowego i występowania chwastów ciepłolubnych to pierwszy krok do „uwolnienia” upraw. Szybka i prawidłowa identyfikacja oraz adekwatne dobranie metod zwalczania pozwala na utrzymanie plantacji wolnej od chwastów – minimalizując ich konkurencję o wodę, światło i składniki pokarmowe – oraz pełne wykorzystanie potencjału plonowania roślin uprawnych.

Ograniczona dostępność substancji czynnych herbicydów utrudnia utrzymanie plantacji soi wolnej od chwastów. Fot. M. Piśny

Chwastnica jednostronna

Chwastnica jednostronna (Echinochloa crus-galli (L.) P. Beauv.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C4, wschodzący późną wiosną i wczesnym latem. Największe straty powoduje na plantacjach kukurydzy, buraka cukrowego, ziemniaka, słonecznika i soi. Preferuje gleby żyzne, zasobne w azot i wapń. Szybkiemu przyrostowi masy sprzyja odpowiednio uwilgotniona gleba.

Komosa biała

Komosa biała (Chenopodium album L.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C3. Wschodzi przez cały sezon wegetacyjny, jednak największą szkodliwość wykazuje w roślinach jarych, takich jak kukurydza, burak cukrowy, ziemniak, słonecznik i soja. Preferuje gleby pulchne, żyzne i jest rośliną azoto- i potasolubną.

Szarłat szorstki

Szarłat szorstki (Amaranthus retroflexus L.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C4. Wschodzi późną wiosną i wczesnym latem. Największe straty powoduje na plantacjach buraka cukrowego, ziemniaka i kukurydzy. Preferuje gleby lekkie, piaszczyste i próchniczne, zasobne w składniki pokarmowe. Zaliczany jest do roślin azotolubnych i światłolubnych.

Psianka czarna

Psianka czarna (Solanum nigrum L.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C3. Wschodzi późną wiosną i wczesnym latem. Największe straty powoduje na plantacjach kukurydzy, buraka cukrowego, ziemniaka – zdecydowanie mniejsze w zbożach jarych. Dobrze rozwija się na glebach lekkich, piaszczystych, próchnicznych, lekko kwaśnych o uregulowanych warunkach wodno-powietrznych. Typowy chwast ciepłolubny, źle znoszący niskie, choć przez cały czas dodatnie temperatury.

Włośnica sina

Włośnica sina (Setaria pumila (Poir.) Roem. & Schult.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C4. Intensywnie wschodzi późną wiosną i wczesnym latem. Najbardziej szkodliwa na plantacjach buraka cukrowego, ziemniaka, kukurydzy i soi. Preferuje gleby gliniaste i piaszczyste z odpowiednią ilością wody.

Włośnica zielona

Włośnica zielona (Setaria viridis (L.) P. Beauv.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C4. Wschodzi późną wiosną i wczesnym latem. Największe straty powoduje na plantacjach kukurydzy, buraka cukrowego, ziemniaka i soi. Intensywny wzrost następuje na glebach żyznych, piaszczystych i gliniastych.

Palusznik krwawy

Palusznik krwawy (Digitaria sanquinalis (L.) Scop.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C4. Występuje głównie na plantacjach ziemniaka, rzadziej buraka cukrowego i kukurydzy. Preferuje gleby piaszczyste oraz gliniasto-piaszczyste.

Palusznik nitkowaty (Digitaria ischaemum (Schreb.) Muhl.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C4. Wschodzi późną wiosną i wczesnym latem. Największe zagrożenie stanowi na plantacjach ziemniaka i kukurydzy. Występuje głównie na glebach piaszczystych.

Portulaka pospolita

Portulaka pospolita (Portulaca oleracea L.) to gatunek jednoroczny jary, przeprowadzający fotosyntezę typu C4. Wschodzi głównie późną wiosną, latem wschody są mniej intensywne. Stanowi zagrożenie na plantacjach ziemniaka i buraka cukrowego, choć coraz częściej spotykany jest w uprawie kukurydzy i soi. Preferuje gleby lekkie, piaszczyste, nieco podmokłe. Charakteryzuje się bardzo łatwą regeneracją i wtórnym ukorzenianiem po mechanicznym odchwaszczaniu upraw.

Szarłat szorstki cechuje się fotosyntezą typu C4 i bardzo efektywnie wykorzystuje ciepło oraz światło słoneczne do szybkiego wzrostu. Fot. M. Piśny

Komosa biała jest jednym z dominujących i groźnych chwastów w uprawach jarych. Fot. M. Piśny

Chwastnica jednostronna tworzy szeroką rozetę liściową i osiąga wysokość około 30–100 cm. Fot. M. Piśny

Chwasty ciepłolubne silnie ograniczają plonowanie

Chwasty ciepłolubne zagrażają w największym stopniu gatunkom uprawianym w szerokiej rozstawie rzędów – burakom cukrowym, kukurydzy, ziemniakom oraz słonecznikowi. Szkodliwość ich mimo wszystko nie ogranicza się tylko do tego typu upraw. Termofile są niechciane chociażby na plantacjach soi, która uprawiana jest często w mniejszych międzyrzędziach. Silna konkurencja ze strony chwastów ciepłolubnych zakłóca wzrost i rozwój upraw, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do zdominowania przez nie całej plantacji.

Biostymulacja – moda czy konieczność?

Jak skutecznie zwalczać chwasty ciepłolubne?

Walkę z chwastami ciepłolubnymi można przeprowadzić, stosując herbicydy doglebowo lub dolistnie. W przypadku strategii odchwaszczania doglebowego należy pamiętać, iż skuteczność w dużej mierze zależy od uwilgotnienia gleby. Wyższa efektywność występuje, gdy zabieg wykonany jest na glebę odpowiednio uwilgotnioną. Niskie uwilgotnienie wpływa negatywnie na skuteczność zabiegów doglebowych, dlatego należy rozważyć dodanie odpowiedniego adiuwantu.

W niektórych przypadkach zabiegi doglebowe są niewystarczające, aby skutecznie wyeliminować chwasty ciepłolubne z uprawy, dlatego zabieg należy powtórzyć po wschodach rośliny uprawnej. Z doglebowej walki z chwastami można zrezygnować, zwalczając chwasty powschodowo. W tym przypadku należy pamiętać o fazach rozwojowych chwastów i rośliny uprawnej.

Stosując herbicydy dolistnie, bezwzględnie należy brać pod uwagę warunki atmosferyczne – zwykle zabieg przeprowadza się w terminie, gdy panują wysokie temperatury i wysokie nasłonecznienie. Wobec tego aplikację herbicydów trzeba wykonać wczesnym rankiem lub wieczorem, jednocześnie przestrzegając wskazań producenta umieszczonych w etykiecie.

Przykładowe substancje czynne dedykowane do zwalczania chwastów ciepłolubnych