Jęczmień jary – postęp hodowlany i nowe odmiany w praktyce

Zdjęcie: jęczmień jary

82 odmiany – tyle w tej chwili kreacji jęczmienia jarego znajdziemy w Krajowym rejestrze. Postęp hodowlany pozwala skutecznie wykorzystać jego potencjał plonowania w warunkach polowych i utrzymać konkurencyjność uprawy wobec formy ozimej.

Dlaczego jęczmień jary przez cały czas ma duże znaczenie w uprawie?

Jęczmień jary jest znanym i cenionym od dekad gatunkiem zbożowym w Polsce. Notowane ostatnie spadki powierzchni zasiewów (200,6 tys. ha w 2025 roku wg ARiMR) nie oznaczają jednak całkowitego zaniechania uprawy czy ograniczenia postępu w hodowli. Gatunek ten przez cały czas zachowuje istotne znaczenie gospodarcze.

Ziarno jęczmienia jest z powodzeniem wykorzystywane zarówno w produkcji paszowej, jak i w przemyśle browarniczym. Jęczmień jary pozostaje ponadto ważnym elementem płodozmianu. Jako dobry przedplon sprzyja racjonalnemu gospodarowaniu stanowiskiem i umożliwia elastyczne reagowanie na zmienne warunki agrotechniczne. W obliczu postępujących zmian klimatycznych, rosnącego udziału ozimin oraz presji na efektywność produkcji szczególnego znaczenia nabiera adekwatny dobór kreacji. Dzięki znacznemu postępowi rolnicy coraz lepiej wykorzystują potencjał hodowli w produkcji polowej, selekcjonując odmiany w oparciu o wyniki Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO).

Odmiany owsa – do wyboru 38 kreacji! Jaką wybrać?

Zmiany klimatu a uprawa jęczmienia jarego

Zmiany klimatyczne – przejawiające się coraz częściej w postaci susz wiosennych, nierównomiernych opadów oraz niestabilnego przebiegu pogody – wpływają na opłacalność i bezpieczeństwo produkcji roślinnej. W tym kontekście zboża jare, w tym jęczmień jary, pełnią istotną funkcję stabilizującą.

Krótki okres wegetacji, możliwość elastycznego terminu siewu oraz mniejsze wymagania wodne w porównaniu z innymi gatunkami sprawiają, iż jęczmień jary może stanowić alternatywę lub uzupełnienie dla ozimin, zwłaszcza w latach, gdy ich przezimowanie jest niepewne. Ten sezon może być właśnie decydujący wobec mroźnej i często bezśnieżnej zimy. Z ostatecznym werdyktem musimy się jednak wstrzymać do momentu nadejścia wiosny i rozpoczęcia wegetacji.

PDO jęczmienia jarego – jak wybrać najlepszą odmianę?

Kluczową rolę w racjonalnym wykorzystaniu potencjału odmianowego jęczmienia jarego odgrywa PDO. System doświadczeń porejestrowych prowadzonych w różnych rejonach kraju umożliwia ocenę odmian w zróżnicowanych warunkach klimatyczno-glebowych oraz przy różnych poziomach agrotechniki. W ramach PDO oceniane są m.in. plonowanie, odporność na najważniejsze choroby grzybowe (mączniak prawdziwy, rynchosporioza, plamistość siatkowa), podatność na wyleganie, wczesność dojrzewania, masa tysiąca ziaren oraz zawartość białka.

W 2025 roku plonowanie odmian wzorcowych (Aristelle, LG Flamenco i Tilmor) było wyraźnie wyższe niż w latach poprzednich – uzyskano średnio 76,3 dt/ha ziarna na poziomie przeciętnej agrotechniki oraz 84,0 dt/ha przy technologii intensywnej. Pokazuje to, iż odpowiednio dobrana kreacja pozwala w praktyce produkcyjnej skutecznie wykorzystać potencjał plonowania potwierdzony w doświadczeniach.

Choroby zbóż a zmiany klimatu – jak rośnie presja patogenów?

Postęp hodowlany jęczmienia jarego – główne kierunki zmian

Hodowla jęczmienia jarego koncentruje się na kilku kluczowych kierunkach. Podstawowym celem jest zwiększanie potencjału plonowania przy jednoczesnym zachowaniu jego stabilności w zmiennych warunkach środowiskowych. Równolegle duży nacisk kładzie się na poprawę odporności na choroby oraz tolerancję na stresy abiotyczne jak niedobór wody czy chłody wiosenne. Postęp hodowlany w tych obszarach umożliwia ograniczenie nakładów na ochronę roślin i zwiększa bezpieczeństwo produkcji.

Szczególne znaczenie w hodowli mają odmiany przeznaczone do celów browarnych. najważniejsze są tutaj cechy jakościowe ziarna, w tym niska i stabilna zawartość białka, wyrównanie ziarna oraz wysoka wartość browarna. Ze względu na wysokie wymagania przemysłu browarniczego oraz duże ryzyko produkcyjne i ekonomiczne oraz sporą konkurencję firm zagranicznych hodowla takich odmian w Polsce ma jednak ograniczony zakres.

Jęczmień jary na cele pastewne. Listy odmian zalecanych do uprawy na obszarze województw na rok 2026

Nowe odmiany jęczmienia jarego – co wybrać?

Aktualna struktura Krajowego rejestru odmian jęczmienia jarego wyraźnie odzwierciedla potrzeby krajowego rolnictwa. Spośród 82 zarejestrowanych odmian aż 70 stanowią odmiany pastewne (w tym jedna nieoplewiona), z czego znaczna część to odmiany hodowli krajowej. Są one zwykle lepiej przystosowane do lokalnych warunków siedliskowych, charakteryzują się stabilnym plonowaniem i mniejszymi wymaganiami agrotechnicznymi. Odmiany browarne (12 pozycji w KR) pochodzą wyłącznie z hodowli zagranicznych i dominują w segmencie produkcji surowca dla przemysłu słodowniczego.

W 2025 roku zarejestrowano w Krajowym rejestrze 10 nowych odmian, w tym dwie browarne – LG Caruso i Sartre oraz osiem pastewnych: Antares, Kamrat, KWS Imagis, Level, Magellan, Nestor, Orlando i Robin. Nowo zarejestrowane kreacje wyróżniają się wysokim potencjałem plonowania oraz dobrą odpornością na choroby. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, iż aż sześć z nich pochodzi z krajowych programów hodowlanych. W tym okresie wykreślono natomiast 5 odmian: LG Rumba, Jovita, Avus, Xanadu i Beatrix.

Pierwsze oznaki wiosny w Pamiątkowie. Jak przezimowały zboża i rzepak?

Jęczmień jary: ważniejsze cechy rolniczo-użytkowe odmian (wg COBORU)

Typ browarny

Typ pastewny

Plon ziarna: a1 – przeciętny poziom agrotechniki (bez ochrony);

a2 – wysoki poziom agrotechniki (zwiększone o 40 kg/ha nawożenie azotowe, dolistne preparaty wieloskładnikowe, ochrona przed wyleganiem i chorobami);

Dojrzałość pełna – liczba dni od 1.01.; skala 9° – wyższy stopień oznacza ocenę korzystniejszą