Kiedy zbierać kukurydzę na kiszonkę? Ten moment decyduje o jakości paszy

Zdjęcie: Sucha masa - zbiór kukurydzy na kiszonkę

Dobra kiszonka z kukurydzy nie powstaje wyłącznie dzięki wysokiemu plonowi. O jej wartości decyduje cały łańcuch działań, począwszy od wyboru terminu zbioru, przez adekwatną długość sieczki i dokładne zagęszczenie, aż po szczelne przykrycie silosu. Znaczenie ma również sposób wybierania paszy oraz prawidłowe zastosowanie dodatku kiszonkarskiego. Błędy popełnione na którymkolwiek etapie mogą prowadzić do strat składników pokarmowych, rozwoju drożdży i pleśni, nagrzewania się paszy oraz pogorszenia jej pobrania przez bydło.

Kiedy zbierać kukurydzę na kiszonkę?

Podstawą przygotowania wartościowej paszy jest zbiór kukurydzy w odpowiedniej fazie dojrzałości. Termin powinien być ustalany przede wszystkim na podstawie zawartości suchej masy w całych roślinach, a nie wyłącznie na podstawie wyglądu kolb czy koloru liści.

W przypadku dawek pokarmowych opartych głównie na kiszonce z kukurydzy zawartość suchej masy w zbieranym materiale powinna zwykle wynosić od 28 do 35 procent. Gdy podstawowym składnikiem dawki jest kiszonka z traw, a kukurydza pełni funkcję uzupełniającą, za odpowiedni uznaje się zakres około 30 do 36 procent suchej masy.

Zbyt wczesny zbiór oznacza dużą zawartość wody i zwiększone ryzyko powstawania odcieków. W bardzo wilgotnym materiale może również dochodzić do niekorzystnego przebiegu fermentacji oraz większych strat składników pokarmowych. Niedojrzała kukurydza zawiera ponadto mniej skrobi, dlatego jej wartość energetyczna może być niższa.

Opóźnianie zbioru również nie jest dobrym rozwiązaniem. Zbyt suchy materiał trudniej rozdrobnić, rozprowadzić i zagęścić. Między cząstkami sieczki pozostaje wówczas więcej powietrza, co sprzyja rozwojowi drożdży i pleśni. Taka kiszonka może gwałtownie się nagrzewać po otwarciu silosu i tracić stabilność podczas skarmiania.

Dlaczego zawartość suchej masy jest tak ważna?

Sucha masa wpływa zarówno na przebieg fermentacji, jak i możliwość prawidłowego zagęszczenia sieczki. Materiał o odpowiedniej wilgotności można łatwiej ułożyć w silosie, docisnąć i odciąć od dostępu tlenu. Pozwala to stworzyć warunki sprzyjające szybkiemu zakwaszeniu masy kiszonkowej.

Przy zawartości suchej masy poniżej zalecanego poziomu wzrasta ryzyko powstawania odcieków oraz strat substancji rozpuszczalnych. Mokra kiszonka może również charakteryzować się mniej korzystnym profilem fermentacji. Z kolei materiał przekraczający około 35 procent suchej masy jest bardziej sprężysty i trudniejszy do ubicia.

Zbyt sucha kukurydza stanowi problem przede wszystkim dlatego, iż posiekany materiał nie układa się wystarczająco ściśle. Tlen łatwiej wnika wtedy w głąb pryzmy, umożliwiając rozwój mikroorganizmów odpowiedzialnych za grzanie się paszy.

Jak dobrać długość sieczki?

Prawidłowe rozdrobnienie kukurydzy ułatwia zagęszczenie materiału i ogranicza ilość powietrza zamkniętego w silosie. Sieczka powinna być możliwie równomierna, bez dużego udziału długich fragmentów łodyg i nieuszkodzonych ziaren.

Długość cięcia należy dopasować między innymi do zawartości suchej masy, struktury całej dawki pokarmowej oraz możliwości technicznych gospodarstwa. Im bardziej sucha jest kukurydza, tym większego znaczenia nabiera krótsze i dokładniejsze rozdrobnienie. Sucha, długa sieczka jest znacznie trudniejsza do zagęszczenia.

Ważna jest również kontrola pracy zgniatacza ziarna. Ziarniaki powinny zostać rozgniecione lub przynajmniej wyraźnie naruszone. Całe ziarna mogą przechodzić przez przewód pokarmowy bydła bez pełnego wykorzystania skrobi, co zmniejsza wartość energetyczną paszy.

Rozdrobniony materiał powinien być jak najszybciej przewieziony do silosu. Wielogodzinne pozostawianie sieczki na przyczepach lub placu zwiększa ryzyko namnażania się drożdży i innych mikroorganizmów, zanim jeszcze rozpocznie się adekwatny proces kiszenia.

Jak prawidłowo zagęścić kiszonkę w silosie?

Zagęszczanie ma na celu usunięcie możliwie największej ilości powietrza z masy roślinnej. Kukurydzę należy rozprowadzać równymi, cienkimi warstwami, a następnie systematycznie dociskać. Grube warstwy utrudniają przejazd ciągnika i sprawiają, iż dolne partie mogą pozostać niedostatecznie ubite.

Tempo dowozu sieczki musi być dostosowane do możliwości sprzętu pracującego na pryzmie. choćby najlepszy ciągnik nie zapewni prawidłowego zagęszczenia, gdy kolejne przyczepy będą rozładowywane szybciej, niż materiał można rozprowadzić i docisnąć.

Szczególnej uwagi wymagają boczne strefy silosu oraz skarpy pryzmy. Są one bardziej narażone na przenikanie powietrza, dlatego materiał powinien być tam starannie rozłożony i zabezpieczony. Należy przy tym zachować zasady bezpiecznej pracy i unikać jazdy ciągnikiem zbyt blisko krawędzi.

Po zakończeniu napełniania silosu nie warto odkładać przykrywania na następny dzień. Im dłużej sieczka pozostaje wystawiona na działanie tlenu, tym większe są straty cukrów potrzebnych bakteriom kwasu mlekowego do prawidłowego zakwaszenia paszy.

Jak szczelnie przykryć silos?

Po zakończeniu zagęszczania pryzmę należy możliwie gwałtownie odciąć od dostępu powietrza. Dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie cienkiej folii podkładowej, która dokładnie przylega do powierzchni materiału, oraz mocniejszej folii zewnętrznej chroniącej przed uszkodzeniami mechanicznymi i warunkami atmosferycznymi.

Folię trzeba równomiernie obciążyć na całej powierzchni. Do tego celu wykorzystuje się między innymi worki z piaskiem, maty ochronne lub opony ułożone tak, aby ograniczyć poruszanie się przykrycia pod wpływem wiatru. Szczególnie starannie powinny zostać zabezpieczone boki i krawędzie pryzmy, ponieważ właśnie tam najczęściej dochodzi do przedostawania się tlenu.

Nieszczelności należy usuwać natychmiast po ich zauważeniu. choćby niewielkie rozdarcie może doprowadzić do rozwoju pleśni w górnej warstwie kiszonki. Regularna kontrola folii jest potrzebna przez cały okres przechowywania, zwłaszcza po silnym wietrze, opadach gradu lub pojawieniu się ptaków i gryzoni.

Jak wybierać kiszonkę, aby się nie nagrzewała?

Po otwarciu silosu rozpoczyna się kontakt paszy z tlenem. Od sposobu wybierania kiszonki zależy więc, czy czoło pryzmy pozostanie stabilne, czy też gwałtownie rozwiną się na nim drożdże i pleśnie.

Powierzchnia wybierania powinna być równa i gładka. Nie należy rozluźniać materiału w głębszych warstwach ani pozostawiać poszarpanego czoła. Luźna sieczka łatwo chłonie powietrze i szybciej się nagrzewa.

Znaczenie ma również tempo przesuwania się w głąb silosu. Warstwa kiszonki powinna być regularnie usuwana na całej szerokości czoła. Zimą tempo wybierania może być nieco wolniejsze, jednak latem, przy wysokiej temperaturze, konieczne jest szybsze przesuwanie frontu. Pozostawienie tej samej powierzchni przez wiele dni sprzyja wtórnej fermentacji i obniża smakowitość paszy.

Czy kukurydza potrzebuje dodatku kiszonkarskiego?

Kukurydza jest rośliną stosunkowo łatwą do zakiszania, ponieważ zawiera cukry wykorzystywane przez bakterie kwasu mlekowego. Nie oznacza to jednak, iż każda pryzma będzie stabilna po otwarciu. Kiszonka kukurydziana może być szczególnie podatna na rozwój drożdży i nagrzewanie podczas wybierania.

Dodatek kiszonkarski może wspomóc przebieg fermentacji albo poprawić stabilność tlenową paszy. Nie zastąpi jednak prawidłowego terminu zbioru, rozdrobnienia, zagęszczenia i przykrycia. Zastosowanie preparatu w źle przygotowanej pryzmie nie usunie powietrza i nie naprawi błędów technicznych.

Dodatki można podzielić na produkty ograniczające niepożądaną fermentację oraz preparaty poprawiające stabilność kiszonki po otwarciu silosu. Dostępne są również środki przeznaczone do ograniczania odcieków lub zmniejszania strat składników pokarmowych.

Jak działają biologiczne dodatki do kiszonki?

Biologiczne preparaty zawierają wyselekcjonowane szczepy bakterii kwasu mlekowego. Bakterie homofermentatywne przyspieszają produkcję kwasu mlekowego i obniżanie pH. Dzięki temu ograniczają aktywność mikroorganizmów odpowiedzialnych za niepożądane przemiany w kiszonce.

Preparaty homofermentatywne mogą być dobrym rozwiązaniem w przypadku kukurydzy zebranej przy odpowiedniej zawartości suchej masy, dokładnie rozdrobnionej i prawidłowo zagęszczonej. Ich głównym zadaniem jest szybkie rozpoczęcie kontrolowanej fermentacji.

Bakterie heterofermentatywne wytwarzają natomiast nie tylko kwas mlekowy, ale także związki ograniczające rozwój drożdży i pleśni, w tym kwas octowy. Z tego względu stosuje się je przede wszystkim wtedy, gdy gospodarstwo regularnie walczy z grzaniem kiszonki na powierzchni wybierania.

Trzeba jednak pamiętać, iż działanie preparatów heterofermentatywnych wymaga czasu. Silosu nie powinno się otwierać zbyt wcześnie, ponieważ proces prowadzący do poprawy stabilności tlenowej rozwija się stopniowo.

Jaki dodatek wybrać przy mokrej lub suchej kukurydzy?

Wybór preparatu powinien wynikać z rzeczywistych warunków zbioru i problemów występujących w gospodarstwie. Przy optymalnej zawartości suchej masy, równomiernym rozdrobnieniu i dobrym zagęszczeniu można zastosować biologiczny dodatek zawierający homofermentatywne bakterie kwasu mlekowego.

W przypadku bardzo wilgotnej kukurydzy, zawierającej mniej niż około 28 procent suchej masy, wzrasta zagrożenie nieprawidłową fermentacją oraz powstawaniem odcieków. W takich warunkach dobór preparatu wymaga szczególnej ostrożności. W zależności od sytuacji wykorzystuje się produkty biologiczne o potwierdzonym działaniu lub dodatki chemiczne przeznaczone do trudnych warunków kiszenia.

Gdy kukurydza zawiera ponad 35 procent suchej masy, większym problemem staje się utrudnione zagęszczenie oraz niska stabilność po otwarciu silosu. Wówczas uzasadnione może być zastosowanie preparatu heterofermentatywnego ograniczającego rozwój drożdży na powierzchni wybierania.

Jak prawidłowo dawkować dodatek do kiszonki?

Skuteczność preparatu zależy od zastosowania dawki wskazanej przez producenta oraz równomiernego naniesienia środka na całą masę roślinną. Nie istnieje jedna uniwersalna dawka adekwatna dla wszystkich produktów. Ilość cieczy roboczej może różnić się w zależności od rodzaju preparatu, jego koncentracji, substancji czynnej oraz systemu dozowania.

Biologiczne dodatki często podaje się w niewielkiej ilości roztworu na tonę sieczki, natomiast środki chemiczne mogą wymagać znacznie wyższej dawki. W każdym przypadku należy stosować się do etykiety produktu. Zmniejszanie dawki w celu ograniczenia kosztów może osłabić działanie preparatu, natomiast jej samodzielne zwiększanie nie musi poprawić efektu i może prowadzić do niepotrzebnych wydatków.

Najlepsze rezultaty daje aplikacja dzięki sprawnego dozownika zamontowanego na sieczkarni. Urządzenie powinno być skalibrowane odpowiednio do wydajności zbioru, prędkości jazdy i ilości przepływającego materiału. Dysze wymagają regularnego czyszczenia i kontroli, ponieważ ich zatkanie może spowodować nierównomierne naniesienie dodatku.

Preparaty biologiczne są wrażliwe na wysoką temperaturę oraz niewłaściwe warunki przechowywania. Należy chronić je przed słońcem, przegrzaniem i stosować zgodnie z terminem przydatności. Woda używana do przygotowania roztworu powinna spełniać zalecenia producenta, ponieważ obecność środków dezynfekcyjnych może ograniczać aktywność żywych kultur bakterii.

Dobry dodatek nie naprawi źle przygotowanego silosu

Dodatek kiszonkarski może przyspieszyć zakwaszenie, ograniczyć niepożądaną fermentację lub poprawić stabilność paszy podczas wybierania. Pełne działanie preparatu jest jednak możliwe tylko wtedy, gdy kukurydza została zebrana we właściwym terminie, dokładnie rozdrobniona, gwałtownie przewieziona, starannie zagęszczona i szczelnie przykryta.

Największe straty powstają zwykle nie z powodu braku preparatu, ale przez obecność tlenu w silosie. Zbyt grube warstwy sieczki, niedostosowane tempo dowozu, opóźnione przykrywanie oraz nierówna powierzchnia wybierania tworzą warunki do rozwoju drożdży i pleśni.

Precyzyjne wykonanie każdego etapu pozwala zachować energię, skrobię i smakowitość kiszonki. Stabilna pasza jest chętniej pobierana przez krowy, ułatwia utrzymanie prawidłowej dawki pokarmowej i ogranicza ryzyko wahań produkcji mleka. Właśnie dlatego przygotowanie silosu powinno być traktowane jako jeden spójny proces, a nie zbiór niezależnych czynności.