6 godzin temu
Przy ul. Nowy Świat 25 w Warszawie odsłonięto tablicę upamiętniającą Lucianę Frassati-Gawrońską, której życie i historia rodziny od blisko stu lat związane są z tym miejscem. Włoszka, żona polskiego dyplomaty Jana Gawrońskiego, podczas II wojny światowej siedmiokrotnie przyjeżdżała do okupowanej Polski jako emisariuszka Rządu RP na uchodźstwie. Jej rodzina poprzez Fundację Frassati od lat zabiega także o pełne uregulowanie praw do nieruchomości przy Nowym Świecie, związanych z historią rodziny i przedwojennego Pasażu Italia.
Uroczystość odbyła się 7 października, w rocznicę śmierci Luciany Frassati-Gawrońskiej. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. ambasador Republiki Włoskiej w Polsce Luca Franchetti Pardo, nuncjusz apostolski w Polsce abp Antonio Guido Filipazzi oraz członkowie rodziny Gawrońskich.
– Niech ta tablica, upamiętniająca Lucianę Frassati-Gawrońską, stanowi trwały hołd dla jej odwagi i zaangażowania, które przez cały czas są źródłem inspiracji dla nas wszystkich. Niech świadczy o polsko-włoskiej przyjaźni – powiedziała Beata Prądzyńska, zastępca dyrektora Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą MSZ.
Luciana Frassati-Gawrońska – Włoszka, która pomagała Polsce
Luciana Frassati urodziła się w 1902 r. w Piemoncie. W 1925 r. poślubiła Jana Gawrońskiego, polskiego dyplomatę, a rok później została właścicielką nieruchomości przy Nowym Świecie 23/25.
Po wybuchu II wojny światowej zaangażowała się w pomoc Polsce. Jako emisariuszka Rządu RP na uchodźstwie przyjeżdżała do okupowanego kraju, przewożąc korespondencję, informacje i środki finansowe dla polskiego podziemia. Pomagała także osobom zagrożonym przez okupanta i interweniowała w sprawie polskich profesorów aresztowanych podczas Sonderaktion Krakau.
Za swoją działalność na rzecz Polski została w 1993 r. odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Zmarła 7 października 2007 r. w Pollone.
– To osoba naprawdę nadzwyczajna, niezwykle zasłużona dla Polski i dla przyjaźni polsko-włoskiej, pokazująca, jak wiele można zrobić – podkreślił Marcin Święcicki, były prezydent Warszawy.
Nowy Świat na warszawskim Śródmieściu i historia Pasażu Italia
Historia rodziny Frassati-Gawrońskich jest ściśle związana z nieruchomościami przy Nowym Świecie 23 i 25. W maju 1926 r. Luciana Frassati-Gawrońska została ich właścicielką. W kolejnych latach powstało tam Caffè Italia, a pod koniec lat 20. rozpoczęto rozbudowę kompleksu i budowę Pasażu Italia. Znajdowały się w nim sklepy, kawiarnia, kino Studio oraz dancing Bodega. Było to jedno z charakterystycznych miejsc przedwojennego Nowego Światu.
Kamienice przy Nowym Świecie 23 i 25 zostały zniszczone w 1944 r., natomiast położony w głębi posesji budynek Pasażu Italia przetrwał wojnę. Po jej zakończeniu nieruchomości należące do Luciany Frassati-Gawrońskiej zostały przejęte i znacjonalizowane na podstawie tzw. dekretu Bieruta.
Od powojennej nacjonalizacji do starań o odzyskanie majątku
Po 1989 r. Luciana Frassati-Gawrońska i jej córka Wanda rozpoczęły starania o odzyskanie rodzinnego majątku. Część nieruchomości została zwrócona, jednak sytuacja prawna kompleksu przy Nowym Świecie nie została dotąd w pełni uregulowana.
Jednym z elementów obecnej sytuacji prawnej jest postępowanie prowadzone przez Komisję Weryfikacyjną w sprawie nieruchomości przy ul. Nowy Świat 23. Postępowanie zostało wszczęte w 2025 r. i dotyczy m.in. decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 26 maja 2014 r. obejmującej grunt tej nieruchomości. Fundacja „Frassati” jest stroną postępowania.
16 września 2026 r. Komisja poinformowała o kolejnym przedłużeniu terminu załatwienia sprawy – do 16 listopada br. Jako powody wskazano szczególnie skomplikowany charakter sprawy, obszerny materiał dowodowy oraz konieczność zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.
Fundacja Frassati chce zachować i przywrócić rodzinne dziedzictwo
Fundacja Frassati wskazuje, iż wieloletnia niepewność dotycząca stanu prawnego nieruchomości utrudnia podejmowanie decyzji dotyczących przyszłości miejsca oraz planów rewitalizacji Pasażu Italia. Jej celem jest doprowadzenie do pełnego uregulowania praw własnościowych związanych z rodzinnym majątkiem Frassati-Gawrońskich oraz zachowanie historycznego dziedzictwa tego miejsca.
Dla Fundacji Frassati historia Luciany, losy rodzinnego majątku oraz przyszłość Pasażu Italia tworzą opowieść o polsko-włoskich związkach, odpowiedzialności za dziedzictwo i potrzebie zachowania pamięci o ludziach oraz miejscach, które współtworzyły historię Warszawy. O odwadze Luciany Frassati-Gawrońskiej, przyjaźni polsko-włoskiej oraz znaczeniu zachowania pamięci o jej historii mówił Ambasador Włoch w Polsce:
– Potrzebujemy takich przykładów jak Luciana Frassati-Gawrońska, by przekazywać je przyszłym pokoleniom jako świadectwo tego, iż relacje między dwoma krajami umacniają się dzięki zaangażowaniu ludzi, którzy wybierają miłość i współczucie ponad granicami – zaznaczył Ambasador Republiki Włoskiej w Polsce, Luca Franchetti Pardo.
