5 godzin temu
Polska wchodzi w okres największego cyklu inwestycji infrastrukturalnych w swojej najnowszej historii.
Jednak skala planowanych projektów kolejowych, drogowych, energetycznych i strategicznych może przekroczyć możliwości krajowego rynku wykonawczego – alarmuje Instytut Staszica w najnowszym raporcie „Przeszkody w rozwoju kluczowych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce (kolejowych i drogowych)”.
Najważniejsze bariery systemowe
Autorzy raportu wskazują, iż skuteczna realizacja inwestycji o wartości przekraczającej 400 mld zł będzie możliwa wyłącznie pod warunkiem ograniczenia najważniejszych barier systemowych. Wśród nich eksperci wymieniają przede wszystkim:
- niedostosowany model waloryzacji kontraktów publicznych,
- pogłębiający się kryzys demograficzny,
- przewlekłość procedur administracyjnych i odwoławczych.
– Polska stoi dziś przed historyczną szansą modernizacyjną. Jednak bez zmian organizacyjnych, regulacyjnych i rynkowych istnieje realne ryzyko przeciążenia rynku, wzrostu kosztów oraz opóźnień strategicznych inwestycji – wskazuje Instytut Staszica w raporcie.
Waloryzacja coraz większym problemem rynku
Jednym z głównych tematów raportu jest problem niestabilności kosztowej i ograniczeń obecnego systemu waloryzacji kontraktów infrastrukturalnych. Eksperci zwracają uwagę, iż po pandemii COVID-19 i wybuchu wojny w Ukrainie rynek budowlany został dotknięty gwałtownym wzrostem cen materiałów, energii i pracy.
Zdaniem autorów raportu obecny limit waloryzacji na poziomie 10 proc. nie odpowiada realiom gospodarczym ostatnich lat. Branża sygnalizuje, iż mechanizmy waloryzacyjne nie odzwierciedlają rzeczywistych zmian kosztów realizacji inwestycji. Raport przypomina, w oparciu o źródła, iż w 2024 r. koszty samej robocizny wzrosły o 12,06 proc., a koszty pośrednie o 9,38 proc. Według Instytutu Staszica utrzymywanie obecnego modelu może prowadzić do ograniczania aktywności przetargowej przez firmy, wzrostu kosztów ofert oraz dalszego pogarszania kondycji rynku infrastrukturalnego.
Kryzys demograficzny zagrożeniem dla inwestycji
Autorzy raportu zwracają również uwagę na narastający problem niedoboru pracowników technicznych i starzenia się kadr infrastrukturalnych. Szczególnie dotyczy to operatorów specjalistycznego sprzętu, kierowników budów, projektantów, inżynierów oraz wykwalifikowanych pracowników budowlanych. Eksperci podkreślają, iż luka pokoleniowa może w najbliższych latach stać się jednym z głównych czynników ograniczających zdolność rynku do realizacji inwestycji infrastrukturalnych.
Dodatkowym wyzwaniem pozostaje kumulacja inwestycji realizowanych jednocześnie przez sektor drogowy, kolejowy, energetyczny, obronny oraz przemysłowy, które konkurują o tych samych specjalistów i zasoby wykonawcze.
KIO i przewlekłość procedur wydłużają inwestycje
Istotną część raportu poświęcono również problemowi przewlekłości postępowań oraz funkcjonowaniu systemu odwołań w zamówieniach publicznych. Instytut Staszica wskazuje, iż procedury odwoławcze bywają wykorzystywane instrumentalnie jako element walki konkurencyjnej pomiędzy uczestnikami rynku.
Zdaniem ekspertów skutkiem są opóźnienia w podpisywaniu umów, destabilizacja harmonogramów inwestycyjnych oraz wzrost kosztów realizacji projektów infrastrukturalnych. W raporcie podkreślono również potrzebę ulepszenia pracy Krajowej Izby Odwoławczej, ograniczenia możliwości instrumentalnego wykorzystywania odwołań oraz przyspieszenia procedur dla strategicznych inwestycji infrastrukturalnych.
Rekordowa fala inwestycji
Jak wskazuje Instytut Staszica, Polska realizuje w tej chwili lub planuje około 3 tys. największych inwestycji infrastrukturalnych. Wśród najważniejszych projektów znajdują się:
- inwestycje PKP Polskich Linii Kolejowych o wartości 180 mld zł,
- komponent kolejowy Centralnego Portu Komunikacyjnego (Port Polska),
- dalsza rozbudowa sieci dróg ekspresowych i autostrad,
- oraz projekty energetyczne i logistyczne o strategicznym znaczeniu dla gospodarki i bezpieczeństwa państwa.
Autorzy raportu podkreślają, iż od skuteczności działań podejmowanych w najbliższych latach zależeć będzie nie tylko tempo rozwoju infrastruktury, ale również długoterminowa konkurencyjność i odporność polskiej gospodarki.
