Polska ma 209 biogazowni, Niemcy blisko 10 tys. Czy rolnicy tracą szansę na własną energię?

Zdjęcie: Biogazownia rolnicza wykorzystująca gnojowicę i obornik do produkcji energii

Gnojowica, obornik i pomiot drobiowy mogą stać się źródłem energii elektrycznej, ciepła i wartościowego nawozu. Polska dysponuje ogromnym zapleczem produkcji zwierzęcej, jednak potencjał biogazu rolniczego pozostaje w dużej mierze niewykorzystany. Tymczasem dobrze dobrana instalacja może ograniczać koszty funkcjonowania gospodarstwa i tworzyć dodatkowe źródło przychodów.

Polskie gospodarstwa produkują znaczne ilości nawozów naturalnych, które wymagają odpowiedniego przechowywania i zagospodarowania. Coraz częściej zwraca się jednak uwagę, iż gnojowica, obornik czy pomiot drobiowy mogą być nie tylko źródłem składników pokarmowych, ale również surowcem energetycznym.

Z danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa przywołanych przez DLG wynika, iż 28 maja 2026 roku w Polsce funkcjonowało 209 instalacji biogazu rolniczego, należących do 175 podmiotów. Ich łączna moc elektryczna wynosiła 188,8 MW, a deklarowana roczna zdolność produkcyjna sięgała około 840 mln mł biogazu.

W Niemczech blisko 10 tys. biogazowni. W Polsce 209

Nie oznacza to, iż wszystkie te instalacje mają taką samą moc czy model funkcjonowania. Pokazuje jednak skalę rozwoju sektora, który w wielu europejskich gospodarstwach stał się integralną częścią produkcji rolnej.

W Polsce potencjał jest szczególnie duży ze względu na rozwiniętą produkcję drobiu, mleka, wieprzowiny oraz działalność przemysłu rolno-spożywczego.

W 2025 roku polskie biogazownie rolnicze wyprodukowały 515,2 mln mł biogazu, z którego uzyskano ponad 1,08 TWh energii elektrycznej. Do fermentacji wykorzystano blisko 7,7 mln ton surowców, z czego około 91% stanowiły odpady i produkty uboczne.

W strukturze substratów największy udział miał wywar pogorzelniany (20,38%), następnie gnojowica (16,59%) oraz pozostałości z owoców i warzyw (14,75%).

Gnojowica i obornik mogą produkować prąd i ciepło

Zasada działania biogazowni rolniczej opiera się na fermentacji metanowej. W warunkach beztlenowych mikroorganizmy rozkładają materię organiczną, wytwarzając biogaz zawierający przede wszystkim metan i dwutlenek węgla.

Pozyskany gaz może następnie zasilać agregat kogeneracyjny, który jednocześnie produkuje energię elektryczną i ciepło.

W gospodarstwie mlecznym energia może być wykorzystywana do zasilania urządzeń udojowych, schładzalników mleka, pomp czy robotów udojowych. W chlewniach ważnymi odbiornikami są systemy wentylacji i ogrzewania, natomiast na fermach drobiu również urządzenia do karmienia, oświetlenie i sortownie jaj.

Ciepło pochodzące z kogeneracji można wykorzystywać do ogrzewania budynków, przygotowywania ciepłej wody czy procesów technologicznych.

Nie bez znaczenia jest jednak fakt, iż sama biogazownia także potrzebuje energii do pracy. Dlatego jej opłacalność zależy nie tylko od ilości wyprodukowanego biogazu, ale także od możliwości wykorzystania prądu i ciepła w gospodarstwie.

Czym jest biogazownia rolnicza i jakie korzyści może przynieść?

Pomiot drobiowy ma duży potencjał, ale jest trudnym substratem

Szczególnie interesujące możliwości rozwoju biogazowni dotyczą polskiego sektora drobiarskiego. Polska należy do największych producentów drobiu w Europie, a duża koncentracja ferm oznacza również znaczne ilości pomiotu wymagającego zagospodarowania.

Problem polega na tym, iż pomiot drobiowy nie jest łatwym substratem do fermentacji.

Zawiera dużo azotu, który w określonych warunkach może prowadzić do powstawania wysokich stężeń amoniaku. Ten z kolei może hamować aktywność mikroorganizmów odpowiedzialnych za produkcję metanu.

W tradycyjnych instalacjach udział pomiotu często ogranicza się zatem do około 30–40% wsadu, uzupełniając go innymi substratami, np. materiałami roślinnymi.

Większy udział pomiotu jest możliwy, jednak wymaga odpowiednio dobranej technologii, kontroli parametrów procesu i adekwatnego bilansowania surowców.

Dla dużych ferm drobiu może to być szczególnie interesujący kierunek inwestycyjny, pod warunkiem odpowiedniego przygotowania całego przedsięwzięcia.

Od tego zależy wydajność biogazowni. najważniejszy jest dobór substratów

Poferment zamiast części nawozów mineralnych?

Produkcja energii nie jest jedyną korzyścią wynikającą z fermentacji nawozów naturalnych.

W 2025 roku w polskich biogazowniach rolniczych powstało ponad 6,1 mln ton pofermentu, który może być ponownie wykorzystywany w nawożeniu pól.

Materiał ten zawiera składniki pokarmowe pochodzące z substratów, przede wszystkim azot, fosfor i potas. W zależności od technologii możliwe jest również rozdzielenie pofermentu na frakcję stałą i płynną, a następnie dalsze przetwarzanie tych produktów.

W odpowiednich warunkach pozwala to ograniczać zapotrzebowanie gospodarstwa na część nawozów mineralnych.

Nie oznacza to jednak, iż poferment zawsze może zastąpić tradycyjne nawożenie. Znaczenie mają jego rzeczywisty skład, dostępność składników pokarmowych, potrzeby roślin oraz obowiązujące zasady stosowania nawozów.

Biogazownia, która sama reaguje na awarie. Operator może sterować nią ze telefona

Wspólna biogazownia dla kilku gospodarstw?

Jedną z barier rozwoju biogazu pozostają wysokie koszty inwestycji. Nie każde gospodarstwo dysponuje również wystarczającą ilością substratów, aby samodzielna instalacja była uzasadniona ekonomicznie.

Rozwiązaniem może być model współpracy kilku gospodarstw, stosowany między innymi w Danii i Niemczech.

Rolnicy dostarczają do wspólnej instalacji gnojowicę, obornik i inne surowce, a następnie mogą korzystać z powstającego pofermentu. Pozwala to rozłożyć koszty inwestycji i ograniczyć część ryzyka.

Takie przedsięwzięcie wymaga jednak odpowiedniej organizacji transportu substratów, ustalenia zasad współpracy i zapewnienia odbioru produktów końcowych.

Przed podjęciem decyzji inwestycyjnej warto również przeanalizować możliwości przyłączenia do sieci, warunki sprzedaży energii oraz rzeczywiste zapotrzebowanie gospodarstw na ciepło.

Biogaz i biometan. Jakie technologie będą rozwijać się w kolejnych latach?

Europejski rynek biogazu coraz mocniej rozwija również produkcję biometanu, czyli oczyszczonego biogazu o parametrach zbliżonych do gazu ziemnego.

Może on być wykorzystywany w przemyśle, transporcie lub – po spełnieniu odpowiednich wymagań – wprowadzany do sieci gazowej.

Według danych Europejskiego Stowarzyszenia Biogazu w 2024 roku w Europie funkcjonowało 1620 instalacji produkujących biometan, z czego 1433 znajdowały się w krajach Unii Europejskiej.

Polska dopiero rozwija ten segment. Pierwsze krajowe instalacje biometanowe rozpoczęły działalność w 2025 roku.

Czy biogazownia opłaci się w polskim gospodarstwie?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od dostępności i rodzaju substratów, skali produkcji zwierzęcej, zapotrzebowania na energię oraz kosztów budowy i eksploatacji instalacji.

Ważne są również możliwości wykorzystania ciepła, zagospodarowania pofermentu oraz uzyskania przyłączenia do sieci energetycznej lub gazowej.

Polskie rolnictwo dysponuje znacznym potencjałem do rozwoju biogazu, jednak jego wykorzystanie wymaga odpowiednio przygotowanych inwestycji. Sam dostęp do dużych ilości gnojowicy czy obornika nie gwarantuje jeszcze opłacalności przedsięwzięcia.