3 godzin temu
W minionym sezonie kukurydza na większości plantacji miała trudności z osiągnięciem zadowalającej wilgotności ziarna poniżej 30%. Było to efektem zarówno stosunkowo chłodnego roku, w którym suma temperatur efektywnych przypominała warunki sprzed ponad 20 lat w Polsce, jak i zasiewu późnych odmian, które wolno oddają wodę z ziarna. Jakie są różnice między tymi odmianami?
Do niedawna mówiono, iż kukurydza wytwarza ziano typu flint lub typu dent. Pierwszy typ, którego nazwa pochodzi od kamienia, charakteryzuje się tym, iż ziarno najczęściej jest stosunkowo kuliste oraz twarde na większości zewnętrznej warstwy. Drugi, który nazwę zawdzięcza zębowi, ma kształt wydłużony z twardymi bokami, ale z płaską i stosunkowo miękką warstwą widoczną na zewnątrz kolby. w tej chwili jednak część odmian określa się jako semident lub semiflint. Oznacza to, iż większa część ziaren w kolbie ma jeden z typów (określonych w nazwie po przedrostku semi-, a pozostałe odbiegają od niego wyglądem. W zależności od rodzaju semi- w odmianie przeważają dane cechy oddawania wody podczas dojrzewania.
Flint na wcześniejsze stanowiska
Kukurydza w typie flint lub z dominacją takiej cechy charakteryzuje się tym, iż z jednej strony lepiej kiełkuje w chłodnej glebie (zasadniczo już od 6*C), ale z drugiej wolniej dojrzewa pod koniec wegetacji. To ostatnie wynika z budowy anatomicznej ziarniaka. jeżeli udałoby się nam go przepiłować idealnie przez środek w osi nasada – szczyt, to zauważylibyśmy, iż przypomina on orzech na przynajmniej 80 procentach swojej powierzchni. Jego miękkie wnętrze zajmujące różny procent objętości (np. u odmian na grys zaledwie środek ziarnika, u odmian na mąkę lub kiszonkowych znacznie więcej). Jednak istotna jest „skorupka” tego orzecha. Kukurydza flint ma ją zbudowaną z twardych komórek, które są trudno przepuszczalne dla wody.
Dlatego od chwili, gdy w ziarnie jest ok. 35% i mniej wilgoci kukurydza ta wolno wysycha – twarda skorupa nie przepuszcza wilgoci. Dlatego kukurydza flint powinna być koszona wcześniej, a czekanie na jej wyschnięcie nie ma sensu – i tak ten proces jest mało dynamiczny, a po drodze może przydarzyć się kilka niemiłych niespodzianek (uszkodzenia przez zwierzęta, wyleganie, porażenie Fusarium itd.).
Dynamika oddawania wody została choćby precyzyjnie policzona w postaci sumy temperatur efektywnych. W badań tych wynika, iż na oddanie 1% wilgotności z ziarna od momentu, gdy kukurydza typu flint ma 35% wilgotności, potrzebnych jest 20–22*C-dni (stopniodni przy minimum 6*C). Przykładowo – jeżeli od momentu zawartości suchej masy w ziarnie 65% mamy 10 dni ze średnią temperaturą 14*C, to suma temperatur efektywnych wynosi 80*C-dni (14*C minus minimum termiczne 6*C = 8*C; 8*C x 10 dni = 80*C-dni). Możemy zatem liczyć po tym czasie i w tych warunkach na spadek wilgotności o 3,6–4 punkty procentowe.
Dent odciąga wodę jak komin dym z paleniska
Kukurydza o ziarnie typu dent ma wyższe wymagania cieplne pod względem gleby w czasie kiełkowania. Najlepiej, aby było to co najmniej 8*C. Jednak późniejszy siew jest rekompensowany przez możliwość dłuższej wegetacji. Wynika to także z anatomii ziarniaka. jeżeli przetniemy go w linii między nasadą, a szczytem to zauważymy, iż twarde i grube ścianki są tylko na zewnątrz, a szczyt i nasada są stosunkowo miękkie, o cienkiej warstwie zewnętrznej. Wnętrze takiego ziarniaka jest w większej części wypełnione masą luźnych komórek. Przekrój zatem przypomina rurkę.
Dzięki takiej budowie zachodzi w zianie zjawisko fizyczne znane z komina, kiedy rura nad paleniskiem wysysa dym. W przypadku kukurydzy dent wysysana jest wilgoć z ziarniaka, ale także wzmocniony jest proces transportu asymilatów z rośliny. I choć boki ziarniaków ściśle ułożone w kolbie nie parują, to zewnętrzna jej część potęguje efekt.
Kukurydza o zianie typu dent wymaga przez to mniej energii do dosychania na polu. Oceniono, iż jest to wartość 17–19*C-dni. Zatem jeżeli jak w powyższym przykładzie mamy kukurydzę o wilgotności 35%, a następnie jest 10 dni o średniej dobowej 14*C, to można obliczyć, iż 80*C-dni pozwoli na wyschniecie po tym czasie o 4,2–5 punktów procentowych
Na koniec warto wspomnieć o tzw. czarnej plamce. Jest to faza rozwojowa kukurydzy, którą rozpoznajemy po powstawaniu na nasadzie ziarniaka czarnego punktu. To objaw odcięcia wiązek przewodzących między osadką kolby, a ziarniakami. Od tego momentu nie jest już możliwy transport asymilatów z rośliny do ziarniaka. Nie ma zatem już szans na zwiększenie ilości asymilatów (suchej masy) ziarna. Zatem od fazy czarnej plamki można już planować zbiór, bez obaw o stratę plonu. W pierwszej kolejności zbiera się więc kukurydzę o ziarnie typu flint, a z dentami można poczekać, aż wyschną.
