Rok systemu kaucyjnego: automaty na pierwszym planie, wyzwania na zapleczu [RAPORT]

6 godzin temu

40 proc. badanych sklepów odnotowuje większy ruch od uruchomienia systemu kaucyjnego. Dodatkowe wizyty nie muszą jednak przekładać się na zakupy, a obsługa zwrotów oznacza koszty pracy i logistyki, których skalę trudno było przewidzieć. Wyzwaniem okazało się także zaplecze technologiczne: 7 na 9 badanych przedstawicieli central sieci wskazało integrację systemów IT jako obszar najbardziej czasochłonny lub bardziej złożony, niż zakładano. To wnioski z raportu ZEME „Retail podsumowuje pierwszy rok systemu kaucyjnego” na podstawie badań Keralla Research.

W pierwszym roku obowiązywania systemu kaucyjnego, Polacy zwrócili już ponad 5 mld butelek i puszek, a w kraju działa 65,5 tys. punktów zwrotu. Dla konsumentów „kaucja” staje się coraz bardziej naturalną częścią codziennych zakupów. Raport ZEME pokazuje, jak ten proces funkcjonuje od strony sieci handlowych. Z badania, które objęło kierowników sklepów i menedżerów central wynika, iż sprawny punkt zwrotu nie wystarcza do zapewnienia efektywności całego systemu. Równie istotne są odbiory dopasowane do zmiennej liczby opakowań oraz przepływ danych, który pozwala prawidłowo je ewidencjonować i rozliczać.

Obsługa systemu wciąż angażuje kierowników placówek handlowych. 62 proc. z nich określa jego wpływ na placówkę jako wymagający regularnego nadzoru lub powodujący mocne obciążenie organizacyjne. Ponadto 65 proc. sklepów co najmniej kilka razy w miesiącu musi zmieniać organizację pracy z powodu związanych z systemem czynników, na które nie ma wpływu. Centrale oceniają tę sytuację z innej perspektywy: sześć na dziewięciu badanych określa system kaucyjny jako ustabilizowany w 80 proc., ale tylko jeden z dziewięciu badanych przedstawicieli central deklaruje, iż nie potrzebuje już doraźnych interwencji.

Sprawna obsługa zwrotów może pomagać sieciom w przejmowaniu klientów konkurencji i utrzymaniu dotychczasowych. W większym ruchu główne potencjalne źródło korzyści biznesowych widzi 5 na 9 badanych przedstawicieli central. Wzrost liczby klientów od uruchomienia systemu obserwuje też 40 proc. badanych sklepów, choć nie przesądza to o wzroście sprzedaży. Perspektywy finansowe sieci oceniają ostrożnie. Możliwość uzyskiwania przychodu z systemu dostrzega 6 na 9 rozmówców, ale oceny jego opłacalności się różnią – część przez cały czas traktuje go jako projekt kosztowy, inni deklarują już dodatni wynik samej zbiórki.

Automat nie zastępuje pracownika

Według MKiŚ automaty zwrotne (RVM, z ang. reverse vending machine) obsługują 90 proc. wszystkich zwrotów. Nie oznacza to jednak, iż pracownicy nie muszą angażować się w cały proces. Najczęstszy jest model hybrydowy, w którym automat działa wspólnie z pracownikiem (45 proc.). Łącznie w 70 proc. placówek pracownik przez cały czas uczestniczy w przyjmowaniu opakowań, samodzielnie lub obok automatu. Praca przesuwa się z przyjmowania opakowań na utrzymanie dostępności urządzeń: opróżnianie, czyszczenie i serwis oraz pomoc w ich obsłudze. To właśnie koszty pracy personelu okazały się najtrudniejsze do przewidzenia dla 4 na 9 badanych przedstawicieli central.

Odbiory dopasowane do liczby zwrotów

Problemem jest nie tylko liczba zwrotów, ale też jej zmienność. W wywiadach przedstawiciele sieci opisują nagłe wzrosty po weekendach, w okresie turystycznym czy przy wydarzeniach plenerowych. Wtedy stały harmonogram odbiorów może nie wystarczyć, a opakowania zajmują zaplecze. Brak przestrzeni magazynowej jako istotne utrudnienie wskazuje 52 proc. placówek, a 42 proc. zgłasza w tym kontekście problemy z utrzymaniem czystości zaplecza. Zmienna liczba zwrotów wymaga elastycznego planowania odbiorów. Przynajmniej sporadyczne problemy z punktualnością odbiorów ma 56,7 proc. sklepów, a 35 proc. musi monitorować odbiory i reagować na opóźnienia. Potrzebę dalszego dopasowywania logistyki do skali zwrotów dostrzegają także centrale sieci. Na etapie przygotowań 3 na 9 badanych przedstawicieli sieci uznawało logistykę odbioru za ważniejszą, niż zakładano. Po uruchomieniu systemu 5 na 9 wskazuje harmonogramy odbiorów jako obszar wymagający interwencji, a 6 na 9 uznaje skalowanie logistyki za jedno z największych wyzwań.

– Sieci handlowe mają i będą miały rosnące oczekiwania wobec logistyki, czyli sklep nie może być zasypany butelkami. Odbiory muszą być z jednej strony realizowane w sposób możliwie ekonomiczny, a z drugiej strony – elastyczny, żeby jak najbardziej dopasować się do czasami niespodziewanych pików w danym sklepie, w danym regionie – mówi Kacper Adamowicz, CEO ZEME.

Dokumentacja sprawia więcej kłopotów niż odbiory

Autorzy raportu wskazują dokumentację jako najsłabsze ogniwo całego procesu,. Dwie trzecie placówek (66,7 proc.) zgłasza z nią przynajmniej sporadyczne problemy, więcej niż w przypadku punktualności odbiorów. 42 proc. wskazuje dodatkową pracę przy rejestrowaniu opakowań, a 35 proc. musi wyjaśniać niezgodności w dokumentach. Podobne trudności widać w centralach sieci. 7 na 9 badanych przedstawicieli sieci wskazało integrację systemów IT, kasowych i rozliczeniowych jako obszar najbardziej czasochłonny lub trudniejszy, niż zakładano. W jednej z badanych sieci przerwa w przepływie danych wstrzymywała odbiór worków, które gromadziły się na zapleczu. W innej niezgodność oznaczenia kaucji z danymi w systemie uniemożliwiała sprzedaż produktu i wymuszała jego zwrot. Trudności nie kończą się więc na jednym etapie: błąd na początku łańcucha może ujawnić się dopiero przy kasie, automacie lub w rozliczeniu, a jego konsekwencje mogą wpływać na kolejne etapy procesu .

Kolejny rok to odbiory i miejsce

Wśród priorytetów usprawnień badani kierownicy sklepów najczęściej wskazują organizację odbiorów przez partnera logistycznego (35 proc.) i możliwość zamawiania dodatkowych odbiorów w okresach zwiększonej liczby zwrotów (28 proc.). Po 25 proc. badanych jako istotne wymienia też organizację miejsca do magazynowania oraz komunikację z operatorem lub centralą.

Zapytani o to, co zmieniliby, gdyby przygotowywali system od nowa, przedstawiciele central wskazywali przede wszystkim na wcześniejsze przygotowanie logistyki, szybszą automatyzację i lepszą integrację danych.

Przed sklepami kolejne zmiany

Kolejne zmiany są już zapowiedziane. MKiŚ pracuje nad wydłużeniem ważności bonów z automatów z 30 do 90 dni. Do systemu mają trafić także tzw. małpki, a ministra klimatu Paulina Hennig-Kloska wskazała styczeń 2028 r. jako możliwy termin wejścia w życie nowych przepisów. Jak zauważają autorzy raportu, każda nowa frakcja opakowań może oznaczać zmiany w konfiguracji systemów, logistyce i edukacji klientów. Część sieci już planuje korekty: 6 na 9 badanych przedstawicieli central przewiduje zmianę modelu logistycznego w ciągu najbliższych 12 miesięcy.

***

Badanie zrealizowała Keralla Research Instytut Badań Opinii Firm i Przedsiębiorców na zlecenie ZEME Sp. z o.o. we wrześniu 2026 r. Część ilościowa objęła kierowników 60 sklepów należących do sieci handlowych liczących od 50 placówek wzwyż. Część jakościowa to 9 wywiadów pogłębionych z osobami odpowiedzialnymi za wdrożenie systemu kaucyjnego w centralach sieci.

Idź do oryginalnego materiału