4 godzin temu
Nie udało się Rosji zastąpić dolara juanem w rozliczeniach międzynarodowych. Do klęski tej inicjatywy przyczyniły się wtórne sankcje USA blokujące chińskie banki i dwuznaczne stanowisko Ludowego Banku Chin.
Zastąpienie dolara juanem w płatnościach międzynarodowych było częścią „planu odporności gospodarczej”, który pojawił się w Rosji zaraz po inwazji na Ukrainę w 2022 roku. Plan przypisywano otoczeniu samego Putina, miał uzyskać jego akceptację i dość warunkową akceptację prezes Banku Rosji Elwiry Nabiulliny, której doradcy ostrzegali, iż zbytnie postawienie na juana w handlu międzynarodowym grozi uzależnieniem od Chin.
Istotnie, w pierwszych latach wojny, po nałożeniu sankcji ze strony Zachodu, juan gwałtownie zyskiwał na znaczeniu w rosyjskiej gospodarce i sektorze finansowym. Udział tej waluty w rosyjskim handlu zagranicznym przekroczył 40%, stała się ona także najczęściej wymienianą walutą na giełdzie moskiewskiej, wyprzedziła też dolara w depozytach bankowych. Banki zaczęły też aktywnie udzielać pożyczek w juanach, najpierw dla firm. Zwłaszcza na forum BRICS, czyli organizacji współpracy gospodarczej składającej się z Brazylii, Rosji, Indii, Chin, Republiki Południowej Afryki, Egiptu, Etiopii, Indonezji, Iranu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich wiele mówiono o potencjale juana do rzucenia wyzwania dolarowi jako globalnej walucie. W 2024 roku od szczytu w Kazaniu w 2024 r., kiedy do BRICS dołączyło trzynaście państw partnerskich, zaczęto wręcz twierdzić, iż BRICS powinna wprowadzić juana jako domyślną walutę rozliczeniową w transakcjach między członkami. Co ciekawe, Chińczycy byli wtedy sceptyczni proponując program, który od razu zniszczył cały pomysł – cyfrowego juana stanowiącego podstawę takich rozliczeń. Tyle iż całkowitą kontrolę nad cyfrowym juanem miał Ludowy Bank Chin, co oznaczałoby nadzór nad każdą transakcją rozliczaną w tej walucie.
W efekcie, według Bloomberg Economics, od 2021 roku to Rosja odpowiadała za 30% wzrostu udziału Chin w handlu rozliczanym w juanach.
Jednak w czerwcu 2024 to USA zadały ostateczny cios próbie „juanizacji” choć części handlu międzynarodowego nakładając szerokie sankcje wtórne na instytucje finansowe i firmy prowadzące interesy z Rosją. W efekcie choćby w rozliczeniach pomiędzy Chinami a Rosją nastąpił chaos. Płatności były zamrożone lub opóźniane na wiele miesięcy, przelewy były zwracane, a największe chińskie banki ostatecznie całkowicie zaprzestały współpracy z rosyjskimi kontrahentami. Rosyjskie firmy korzystając z pośrednictwa szanghajskiego oddziału banku WTB usiłowały wykorzystywać do takich rozliczeń małe chińskie wiejskie banki rolne, ale tu wkroczył chiński nadzór bankowy kategorycznie zabraniając takich transakcji.
Rosja próbowała przy tym wykorzystać juana w rozliczeniach nie tylko z Chinami, ale i z innymi krajami. Jednak pomimo wręcz eksplozywnego wzrostu wymiany handlowej z Państwem Środka, udział juana w płatnościach za transakcje eksportowe z przyjaznymi krajami spadł w czerwcu br. według danych Banku Rosji do 20,8%. Oznacza to spadek o ponad połowę – w maju 2024 roku, kiedy to rosyjskie kierownictwo miało nadzieję, iż plan „juanizacji” rozliczeń zadziała, udział tej waluty w transakcjach eksportowych wynosił 45,2%.
Obecnie ruble stanowią o rozliczaniu 69,7% eksportu w porównaniu z 40% w połowie 2024 roku. Ale nie znaczy to, iż rubel stał się walutą w pełni rozliczeniową. Transakcje rozliczane tą walutą to w rzeczywistości szereg operacji prowadzonych za pośrednictwem licznych agentów, pośredników i firm kryptowalutowych lub stanowią dodatek do transakcji rozliczanych barterem, jak dzieje się to np. w wymianie z Indiami. Oznacza to wysokie stałe koszty transakcyjne – jak stwierdzają dane firmy transportowej STT Logistics, która pełni również funkcję brokera celnego, w tej chwili wynoszą one dla rosyjskich eksporterów 15-20% kosztów każdej transakcji.
Jak stwierdzają ekonomiści Bloomberg Economics, przyczyną są amerykańskie sankcje wtórne, które spowodowały, iż chińskie banki odmówiły przetwarzania płatności dla rosyjskich firm. W efekcie rosyjskie firmy logistyczne twierdzą, iż żadna metoda nie gwarantuje stałych i powtarzalnych płatności w transakcjach z Chinami, zaś jak stwierdzają materiały grupy spółek STA (SiberiaTransAsia) przeznaczone dla klientów, obecny rok jest wyjątkowo ciężki, jeżeli chodzi o płatności w transakcjach z chińskimi dostawcami. choćby bowiem z podpisaną umową i zweryfikowanym kontrahentem rosyjskie firmy borykają się z opóźnieniami w płatnościach, zwrotami pieniędzy i dodatkowymi kontrolami zgodności z przepisami.
Udział juana w międzynarodowych rezerwach walutowych wzrósł z 1,08% w 2016 r., kiedy to Międzynarodowy Fundusz Walutowy zaliczył go do walut rezerwowych, do 2,83% w 2022 r. Następnie zaczął stopniowo spadać osiągając 1,93% w 2025 r. w tej chwili wynosi około 2% w porównaniu z 57% w przypadku dolara amerykańskiego.
Do końca czerwca 2024 roku wartość rosyjskiego eksportu opłacanego w juanach przewyższała wartość jej dostaw do samych Chin. Oznacza to, iż Rosja rozliczała juanem transakcje nie tylko z Chinami, ale i z innymi partnerami handlowymi. Według wyliczeń Bloomberg Economics, z danych chińskiej służby celnej i Banku Rosji w lipcu 2024 r. tę „nadwyżkę” wyceniano na równowartość 5,69 mld dolarów. Juan stał się wtedy czwartą co do wielkości walutą w płatnościach za pośrednictwem międzynarodowego systemu SWIFT z udziałem 4,74% – po dolarze, euro i funcie brytyjskim.
Dla Chińczyków był to sukces, bowiem mimo dwuznacznego stosunku do rosyjskich prób internacjonalizacji juana Pekin sam chciałby wzrostu jego znaczenia w handlu międzynarodowym.
Jednak do czerwca 2026 roku „nadwyżka” w płatnościach juanem za rosyjski eksport przekształciła się w „deficyt” w wysokości równowartości 3,86 mld dolarów. Widoczne było, iż Rosja nie otrzymywała juanów choćby za dostawy do Chin, nie tylko do innych krajów. W płatnościach SWIFT juan powrócił do swojej pozycji sprzed wojny na Ukrainie – piąte miejsce – po jenie japońskim, z udziałem 3,1%.
Mimo tego prezes Ludowego Banku Chin, Pan Gongsheng, stwierdził w październiku br., iż udział juana w rozliczeniach międzynarodowych wynosi 6-7% biorąc pod uwagę chiński system płatniczy, CIPS i inne transakcje bankowe. Jak zauważa Martin Chorzempa, starszy pracownik naukowy Peterson Institute for International Economics, wzrost wolumenu CIPS nie jest wystarczający, aby wyjaśnić spadek SWIFT.
„Impuls do internacjonalizacji juana wygenerowany przez sankcje wobec Rosji stopniowo osłabł” – dodaje.
Zarówno Chorzempa, jak i inni analitycy, twierdzą, iż juan nie stanie się walutą globalną, dopóki chiński rząd utrzymuje kontrolę kapitału i ograniczenia dotyczące udziału cudzoziemców w chińskim rynku finansowym oraz brak jego pełnej wymienialności.
