Rząd przygotowuje ustawę do finansowania programów obronnych z SAFE

Ministerstwo Obrony Narodowej przygotowało ustawę dotyczącą finansowania zakupów obronnych z europejskiego funduszu obronnego Security Action for Europe SAFE. W końcu I kw. 2026 r. planowane jest zawarcie pierwszej umowy pożyczkowej z Komisją Europejską w ramach SAFE na kwotę 43,7 mld euro.

Polska ma być jednym z największych beneficjentów SAFE i stąd zanim podpisana będzie umowa muszą zostać stworzone takie rozwiązania instytucjonalne, standardy i procedury wykorzystania tych środków, które umożliwią prawidłowe podpisanie umowy, co oznacza konieczność nie tylko przygotowania projektu, ale i wejścia w życie całej ustawy.

W projekcie określono, iż pożyczki w jaki sposób pożyczki z SAFE będą gromadzone, zarządzane i wydatkowane, jakie zadania mogą być finansowane i współfinansowane z tego instrumentu i jak środki z niego mają być wydatkowane. Także stworzono system kontroli i audytu zgodny z wymogami Unii Europejskiej oraz polskimi przepisami o kontroli i audycie finansów publicznych. Pożyczki z SAFE będą zaciągane poprzez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK).

Pożyczki z SAF mają trafiać do osobnego instrumentu finansowego utworzonego ustawą – Finansowego Instrumentu Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE (FIZB) prowadzonego przez BGK na rzecz Skarbu Państwa. BGK został wybrany, jako iż obsługuje wszystkie programy finansowe i pożyczkowe związane z funduszami Unii Europejskie i ma w tej materii wieloletnie doświadczenie.

Co ciekawe, środki FIZB będą pochodziły nie tylko z SAFE, ale z innych ustawowo określonych źródeł krajowych i zagranicznych, których jednak w projekcie się nie wymienia, jednak fundusze SAFE mają być oddzielone od tych pochodzących z innych źródeł, co wynika z zasady kwalifikowalności wydatków w ramach funduszy Unii Europejskiej. Ponadto fundusze z FIZB będą mogli pobierać nie tylko ministrowie z resortu obrony, ale jak stwierdza projekt także „z innych resortów, których projekty zostały uwzględnione i zaakceptowane przez Komisję Europejską” w ramach planu inwestycyjnego europejskiego przemysłu obronnego. Pożyczki z SAFE nie mogą jednak trafiać do resortów i posłużyć do sfinansowania ich zadań ustawowych. Mimo wszystko rodzi to pytania o wielkość środków, które trafią do MON i zostaną przeznaczone bezpośrednio na potrzeby Sił Zbrojnych RP.

Wypłaty z SAFE mają zostać dokonywane na podstawie umowy pożyczki i porozumienia operacyjnego. Jak można się było spodziewać mają być przeznaczone tylko do sfinansowania zadań zakwalifikowanych do SAFE, ale także w części, która została już zrealizowana przed wejściem w życie ustawy o SAFE, czyli przed 29 maja 2025 roku. Zwrot środków nastąpi poprzez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych FWSZ. Oznacza to, iż jeżeli jakieś zadania zakwalifikowano do SAFE a były już one wykonywane przed 29 maja 2025 roku, to z FIZB zostaną zwrócone do FWSZ do tej pory poniesione koszty tej umowy, a FWSZ będzie już mogła wykorzystać te środki zgodnie ze swoimi zadaniami.