Straty po suszy rosną. Ministerstwo wskazuje, na jaką pomoc mogą liczyć rolnicy

Rolnicy domagają się szybkiej reakcji na skutki suszy, ale odpowiedź Ministerstwa Rolnictwa nie pozostawia wątpliwości: w obecnym stanie prawnym gminne komisje nie mogą szacować strat spowodowanych suszą. Resort wskazuje natomiast na istniejące instrumenty pomocy – kredyty preferencyjne, ulgi w KRUS, podatku rolnym i czynszach – oraz możliwość powołania się na siłę wyższą przy realizacji zobowiązań wynikających z WPR.

Straty po suszy rosną. Ministerstwo wskazuje, na jaką pomoc mogą liczyć rolnicy

Krajowa Rada Izb Rolniczych zwróciła się do resortu rolnictwa m.in. o powołanie komisji do szacowania strat suszowych, zabezpieczenie pieniędzy dla poszkodowanych gospodarstw, ułatwienia w spłacie kredytów oraz odstępstwa od części obowiązków wynikających ze Wspólnej Polityki Rolnej.

Komisje nie oszacują strat po suszy

Jednym z najważniejszych postulatów samorządu rolniczego było umożliwienie działania komisji powoływanych przez wojewodów.

Ministerstwo odpowiedziało jednak, iż obecne przepisy nie dają takim komisjom podstawy prawnej do szacowania szkód powstałych wskutek suszy. Nie ma także możliwości połączenia protokołu wygenerowanego przez aplikację suszową z dokumentacją szkód oszacowanych przez komisję.

To oznacza, iż w przypadku suszy przez cały czas kluczową rolę odgrywa system elektronicznego szacowania strat.

Pomoc dla rolników jest możliwa, ale pod określonymi warunkami

Resort przypomina, iż gospodarstwa dotknięte niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi mogą korzystać z kilku instrumentów wsparcia.

Jednym z nich jest preferencyjny kredyt na wznowienie produkcji oraz odtworzenie środków trwałych. Taki kredyt może być udzielony do 12 miesięcy od dnia sporządzenia protokołu szkód przez komisję powołaną przez wojewodę.

Oprocentowanie kredytu wynosi 0,5 proc. dla producenta, który miał ubezpieczone co najmniej 50 proc. powierzchni upraw lub co najmniej 50 proc. liczby zwierząt gospodarskich. W przypadku pozostałych producentów oprocentowanie wynosi w tej chwili 3,93 proc.

Ulgi w KRUS, podatku i czynszu

Rolnicy mogą również ubiegać się o:

• odroczenie terminu płatności składek KRUS,
• rozłożenie zaległości na raty,
• częściowe lub całkowite umorzenie bieżących składek,
• odroczenie lub rozłożenie na raty należności związanych z nieruchomościami Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,
• ulgi w czynszu dzierżawnym,
• ulgę w podatku rolnym na indywidualny wniosek złożony do wójta.

Resort zaznacza jednocześnie, iż uruchomienie dodatkowej pomocy krajowej będzie możliwe dopiero po oszacowaniu strat. Jest to potrzebne zarówno ze względu na przepisy unijne, jak i konieczność przygotowania Oceny Skutków Regulacji dla ewentualnego nowego programu pomocowego.

Problemy ze spłatą kredytów? Możliwa prolongata

Samorząd rolniczy postulował również rozwiązania poprawiające płynność gospodarstw, szczególnie możliwość wydłużenia spłaty już zaciągniętych kredytów.

Ministerstwo przypomina, iż producenci posiadający czynne kredyty z dopłatami ARiMR do oprocentowania mogą wystąpić do banku m.in. o prolongatę spłaty rat kapitałowych i odsetek, wydłużenie okresu kredytowania lub zmianę kierunku produkcji.

Każdy przypadek wymaga jednak analizy przeprowadzonej przez bank.

Susza może zostać uznana za siłę wyższą

Istotna część odpowiedzi resortu dotyczy obowiązków wynikających z WPR.

Ministerstwo wskazuje, iż zarówno w PROW 2014–2020, jak i w Planie Strategicznym WPR 2023–2027 funkcjonują pojęcia „siły wyższej” oraz „nadzwyczajnych okoliczności”. Do takich sytuacji może zostać zaliczone m.in. poważne zdarzenie pogodowe powodujące duże szkody w gospodarstwie.
Jeżeli niewykonanie określonego zobowiązania wynika właśnie z takiej sytuacji, rolnik może zachować prawo do pomocy, a kary nie powinny być nakładane, o ile udowodni, iż nie ponosi winy za niewypełnienie obowiązków.

Rolnik musi zgłosić siłę wyższą w terminie

Samo wystąpienie suszy nie oznacza jednak automatycznego zwolnienia z obowiązków.

Rolnik musi wykazać związek między nadzwyczajnym zdarzeniem a niewykonaniem zobowiązania, zgłosić tę sytuację adekwatnemu organowi i ją udokumentować. Ciężar udowodnienia wystąpienia siły wyższej spoczywa na beneficjencie.

W przypadku interwencji PS WPR 2023–2027 zgłoszenie powinno zostać dokonane w ciągu 15 dni roboczych od dnia, w którym rolnik ma możliwość jego złożenia.

Zgłoszenia można przekazać za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych, Portalu Rolnika albo w formie papierowej do biura powiatowego ARiMR. Do dokumentów należy dołączyć dowody potwierdzające wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności.

Ostateczną decyzję podejmuje ARiMR

Każdy przypadek jest oceniany indywidualnie.

Organem adekwatnym do uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności jest kierownik biura powiatowego ARiMR, który podejmuje decyzję na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Ministerstwo uznało jednocześnie, iż skoro obecne przepisy pozwalają uwzględnić skutki suszy przy ocenie realizacji zobowiązań WPR, nie ma potrzeby tworzenia dodatkowych, odrębnych odstępstw dla gospodarstw poszkodowanych przez suszę.

Rolnicy chcą jednego protokołu. Resort mówi: przepisy na to nie pozwalają

Kolejnym postulatem izb rolniczych było stworzenie zbiorczych protokołów, które obejmowałyby jednocześnie szkody suszowe oraz straty spowodowane innymi zjawiskami atmosferycznymi.

Ministerstwo ponownie wskazało jednak, iż obowiązujące regulacje nie pozwalają łączyć protokołu z aplikacji suszowej z dokumentacją sporządzaną przez komisje wojewódzkie.

Dla rolników oznacza to, iż mimo postulatów uproszczenia systemu w 2026 roku pozostaje on rozdzielony. najważniejsze dla ewentualnej dodatkowej pomocy będzie teraz przede wszystkim oszacowanie skali strat oraz decyzja rządu o uruchomieniu kolejnych instrumentów finansowych.