Wielkie koncerny obiecują ekologiczne mięso i nabiał. Naukowcy sprawdzili, ile w tym prawdy

Rynek mięsa i nabiału coraz częściej mówi językiem klimatu. W raportach firm pojawiają się hasła o neutralności emisyjnej, rolnictwie regeneracyjnym, ograniczaniu śladu węglowego i zrównoważonej produkcji. Dla konsumenta brzmi to jak zapowiedź głębokiej zmiany. Dla inwestora — jak dowód odpowiedzialności biznesu. Dla rolnika — jak sygnał, iż największe firmy zaczynają przebudowywać cały łańcuch dostaw.

Wielkie koncerny obiecują ekologiczne mięso i nabiał. Naukowcy sprawdzili, ile w tym prawdy

Problem w tym, iż nowa analiza naukowców pokazuje coś znacznie mniej optymistycznego. W wielu przypadkach za dużymi deklaracjami nie stoją ani twarde dane, ani mierzalne efekty, ani jasny plan ograniczania emisji. Zamiast realnej transformacji zbyt często pojawia się komunikacja wizerunkowa, która ma pokazać firmę jako bardziej „zieloną”, niż wynika to z jej faktycznych działań.

Branża pod presją, więc mnożą się deklaracje

Produkcja mięsa i nabiału należy do sektorów szczególnie uważnie obserwowanych w debacie klimatycznej. Według przywoływanych w analizie danych odpowiada za co najmniej 16,5 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych. Chodzi nie tylko o dwutlenek węgla, ale także o metan i podtlenek azotu, czyli gazy o bardzo silnym wpływie na klimat.

Presja na firmy rośnie z kilku stron jednocześnie. Konsumenci coraz częściej pytają o pochodzenie żywności. Inwestorzy oczekują strategii ESG. Organizacje środowiskowe sprawdzają raporty i kampanie reklamowe. Rządy zapowiadają kolejne regulacje klimatyczne. W takiej sytuacji największe koncerny mięsne i mleczarskie zaczęły masowo publikować strategie „net zero”, raporty środowiskowe i deklaracje o zrównoważonym rozwoju.

Tyle iż sama obecność takich dokumentów nie przesądza jeszcze o zmianie modelu produkcji.

Naukowcy wzięli pod lupę 33 największe firmy

Zespół badaczy kierowany przez Jennifer Jacquet z University of Miami przeanalizował raporty środowiskowe i strony internetowe 33 największych firm mięsnych i mleczarskich świata. Badanie objęło materiały publikowane w latach 2021–2024.

Naukowcy nie ograniczyli się do sprawdzenia, czy firmy składają klimatyczne obietnice. Interesowało ich przede wszystkim to, czy te obietnice są poparte konkretami: danymi, harmonogramami, metodami redukcji emisji, dowodami skuteczności albo odniesieniami do literatury naukowej.

Łącznie przeanalizowano 1233 deklaracje środowiskowe. Wynik okazał się bardzo niekorzystny dla branży.

98 procent deklaracji z cechami greenwashingu

Według autorów badania aż 98 proc. analizowanych twierdzeń nosiło cechy greenwashingu. To oznacza, iż deklaracje firm mogły tworzyć wrażenie realnej troski o klimat i środowisko, choć nie były odpowiednio udokumentowane lub nie pokazywały faktycznej skali działań.

Najczęstszy problem polegał na ogólnikowości. Firmy zapowiadały osiągnięcie neutralności klimatycznej w przyszłości, ale często nie wskazywały, w jaki sposób zamierzają dojść do tego celu. Brakowało szczegółowych planów, etapów wdrożenia, precyzyjnych danych i informacji, jak duża część działalności przedsiębiorstwa rzeczywiście zostanie objęta zmianami.

Ponad dwie trzecie analizowanych deklaracji nie zawierało żadnych dowodów ani danych potwierdzających skuteczność działań. Szczególnie wymowne jest to, iż tylko trzy deklaracje były poparte literaturą naukową.

„Net zero” brzmi dobrze, ale problemem są offsety

Spośród 33 badanych firm 17 posiada cele typu „net zero”. Na papierze wygląda to jak poważne zobowiązanie. W praktyce naukowcy zwracają uwagę, iż część strategii opiera się nie tyle na realnym ograniczaniu emisji, ile na offsetach węglowych.

To rozwiązanie dobrze znane z innych branż. Firma może deklarować równoważenie emisji poprzez finansowanie projektów pochłaniania lub redukcji CO2 poza własnym łańcuchem produkcji. Problem pojawia się wtedy, gdy offsety zastępują faktyczne cięcie emisji w podstawowej działalności przedsiębiorstwa.

W przypadku sektora mięsa i nabiału najważniejsze pytanie brzmi więc: czy firmy rzeczywiście zmniejszają emisje z hodowli, pasz, transportu, przetwórstwa i użytkowania gruntów, czy jedynie kupują sobie lepszy wizerunek?

Taśma węższa o 3 milimetry jako sukces klimatyczny

Badacze wskazali również przykłady działań, które były przedstawiane jako istotne osiągnięcia środowiskowe, choć ich realna skala była niewielka.

Jedna z firm chwaliła się pilotażowym programem rolnictwa regeneracyjnego obejmującym 24 gospodarstwa. Brzmi to poważnie, dopóki nie zestawi się tej liczby z całą globalną działalnością przedsiębiorstwa. Według analizy program obejmował około 0,0019 proc. aktywności firmy.

Inny przykład dotyczył ograniczenia szerokości taśmy używanej do pakowania kiełbas o 3 milimetry. Takie działanie może mieć pewne znaczenie operacyjne, ale trudno uznać je za przełom w ograniczaniu wpływu koncernu na klimat.

To właśnie tego typu przykłady budzą największe wątpliwości ekspertów. Nie chodzi bowiem o to, iż każda drobna poprawa jest bezwartościowa. Problem polega na tym, iż marginalne zmiany bywają przedstawiane jako dowód głębokiej transformacji.

Emisje z hodowli przez cały czas są ogromnym wyzwaniem

Produkcja zwierzęca pozostaje jednym z najtrudniejszych sektorów do dekarbonizacji. Główne źródła emisji są dobrze znane: metan pochodzący z procesów trawiennych przeżuwaczy, podtlenek azotu związany z nawożeniem i gospodarowaniem odchodami, emisje z produkcji pasz, transportu, przetwórstwa oraz zmian użytkowania gruntów.

Do tego dochodzi presja na wodę, gleby i bioróżnorodność. W wielu regionach świata rozwój produkcji pasz i pastwisk był powiązany z przekształcaniem terenów naturalnych, w tym lasów.

Dlatego naukowcy podkreślają, iż branża nie rozwiąże problemu samymi raportami. Potrzebne są działania, które można zmierzyć: redukcja emisji w konkretnych obszarach, przejrzyste dane z łańcucha dostaw, niezależna weryfikacja oraz realna ocena skali wdrożenia.

Krytyka dotyczy systemu, nie tylko pojedynczych firm

Eksperci zwracają uwagę, iż problem nie ogranicza się do kilku przedsiębiorstw. Wynika z konstrukcji rynku, w którym największe firmy mają ogromną siłę komunikacyjną, finansową i polityczną. W takim modelu łatwiej jest budować narrację o zmianie niż rzeczywiście zmieniać sposób działania całego łańcucha produkcji.

Część badaczy porównuje tę sytuację do wcześniejszych działań branży tytoniowej czy paliwowej. Tam również przez lata wykorzystywano kampanie wizerunkowe, selektywne dane i przekazy marketingowe, aby osłabiać presję regulacyjną i społeczną.

W przypadku żywności sprawa jest szczególnie wrażliwa, bo mięso i nabiał pozostają podstawą diety milionów ludzi, a produkcja zwierzęca jest źródłem utrzymania dla wielu gospodarstw. Dlatego debata o emisjach nie może sprowadzać się do prostych haseł. Potrzebne są konkretne dane i uczciwe rozróżnienie między realnym postępem a marketingiem.

Co to oznacza dla konsumentów i rolników?

Dla konsumentów wniosek jest prosty: nie każda „zielona” deklaracja na stronie koncernu oznacza rzeczywistą zmianę. Coraz częściej trzeba pytać nie o hasła, ale o liczby. Jakie emisje zostały zmniejszone? W jakim zakresie? W jakim czasie? Czy dane są weryfikowane niezależnie? Czy działania obejmują cały łańcuch dostaw, czy tylko mały pilotaż?

Dla rolników sprawa jest równie istotna. To producenci rolni coraz częściej są stawiani na pierwszej linii wymagań klimatycznych, podczas gdy największe firmy mogą budować swój wizerunek na ogólnych deklaracjach. o ile transformacja sektora ma być uczciwa, odpowiedzialność nie może być przerzucana wyłącznie na gospodarstwa.

Potrzebne są jasne zasady, przejrzyste rozliczenia i realne finansowanie zmian w produkcji. Bez tego „zielona” narracja może stać się kolejnym narzędziem presji na rolników, a nie rzeczywistą drogą do ograniczenia emisji.

Deklaracje nie wystarczą. Liczą się dane i skala działań

Nowa analiza pokazuje, iż największym problemem branży nie jest brak obietnic. Tych jest aż nadto. Problemem jest brak twardych dowodów, iż obietnice przekładają się na realną zmianę.

Jeżeli sektor mięsa i nabiału chce wiarygodnie mówić o ochronie klimatu, musi wyjść poza raporty, slogany i pojedyncze przykłady drobnych usprawnień. najważniejsze będą mierzalne redukcje emisji, pełna przejrzystość danych i działania obejmujące rzeczywistą skalę produkcji.

Bez tego konsumenci będą dostawać nie transformację żywności, ale dobrze opakowaną opowieść o transformacji. A to już nie jest strategia klimatyczna, tylko marketing.