
Sonda NASA Voyager 1 wystrzelona w 1977 roku dotarła 18 listopada o 10:16 czasu uniwersalnego na odległość jednego „dnia świetlnego” od Ziemi – czyli dystansu, jaki światło pokonuje w ciągu 24 godzin. Po raz pierwszy obiekt zbudowany na Ziemi osiągnął taki dystans. w tej chwili sonda przemieszcza się przez przestrzeń międzygwiezdną.
Jeden dzień świetlny to około 26 mld kilometrów. Pojęciem najczęściej używanym do pomiaru odległości kosmicznych – także w utworach sci-fi – jest rok świetlny – jednostka miary stosowana do określania ogromnych odległości w kosmosie. Jest to dystans jaki cząstka światła, czyli foton, pokonuje w ciągu roku – wynosi on około 9,5 bln kilometrów. Najbliższe gwiazdy poza naszym Układem Słonecznym – trzy obiekty tworzące układ Alfa Centauri – znajdują się w odległości około 4,24 roku świetlnego. Jednocześnie w tym układzie znajduje się planeta, na której mogło rozwinąć się życie pozaziemskie, choć biolodzy i astrofizycy sądzą, iż „raczej nie byłaby to rozwinięta techniczne cywilizacja”.
Tymczasem NASA poinformowała, iż Voyager 1, poruszający się z prędkością blisko 61 000 km/h przez niemal całkowitą próżnię kosmosu, w 2012 roku przekroczył zewnętrzną granicę heliosfery – ochronnego „bąbla” złożonego z cząstek i pól magnetycznych wytwarzanych przez Słońce i wyszedł w przestrzeń międzygwiezdną. Jej bliźniacza sonda, Voyager 2, również wystrzelona w 1977 roku, weszła w przestrzeń międzygwiezdną w 2018 roku i nie pozostało tak daleko od Ziemi.
Ponieważ odległości są już gigantyczne, naukowcy z Jet Propulsion Laboratory (JPL) NASA w Kalifornii muszą poczekać około doby na sygnał z Voyagera 1, który potwierdzi osiągnięcie dystansu dnia świetlnego. Tak więc 19 listopada NASA zaplanowała uroczyste ogłoszenie tego faktu.
„Osiągnięcie odległości jednego dnia świetlnego to zdumiewający wyczyn – coś, czego nigdy nie spodziewałam się zobaczyć” – powiedziała Suzanne Dodd, kierownik projektu Voyager.
„Postrzegam to jako kamień milowy inżynierii, świadczący o niezwykłej trwałości sondy Voyager 1 – a także jako osiągnięcie techniczne, iż w ogóle jesteśmy w stanie komunikować się z nią na tak ogromną odległość” – powiedział astrofizyk Alan Cummings, naukowiec Space Radiation Laboratory przy Caltech, który jest związany z programem Voyager od 1973 roku.
Cummings jest sam legendą programu Voyager – dołączył do zespołu naukowego misji Voyager przypadkiem: eksperyment z wykorzystaniem balonu – dotyczący promieniowania kosmicznego i stanowiący podstawę jego pracy doktorskiej na uczelni Caltech – nie trafił zgodnie z planem do północnej Kanady, ale wylądował w ZSRR i został przejęty przez Rosjan.
„Uznano, iż eksperyment dobiegł końca, a niedługo po rozpoczęciu prac nad instrumentem do badania promieniowania kosmicznego (Cosmic Ray Subsystem) na pokładzie sondy Voyager – co miało miejsce w 1973 roku – zaproponowano mi tam pracę. Utrata balonu okazała się dla mnie szczęśliwym zrządzeniem losu, gdyż misja Voyager stała się fundamentem mojej kariery. Pracuję przy niej i analizuję pochodzące z niej dane już od 53 lat” – powiedział Cummings agencji Reuters. Dołączył do zespołu misji Voyager w wieku 29 lat, a dziś ma 82 lata.
Warto wspomnieć, iż z zespołem Voyager współpracuje także astrofizyk dr Brian May, słynny gitarzysta zespołu Queen obdarzony w NASA tytułem „największego rockmana wśród naukowców”.
Voyager 1 będzie przez cały czas działał – jak poinformowali przedstawiciele Jet Propulsion Laboratory – dzięki niedawnym działaniom mającym na celu oszczędzanie energii obie sondy Voyager powinny dysponować wystarczającymi zasobami, aby utrzymać łączność z Ziemią przez kolejne trzy do czterech lat.
„Celem misji jest prowadzenie badań naukowych, a energii wystarczy, by zasilać obecny zestaw instrumentów aż do przyszłorocznej, 50. rocznicy startu. Co będzie później – trudno powiedzieć. Pamiętajmy, iż to statki kosmiczne mające blisko 50 lat i zawsze mogą wystąpić sytuacje, których zespół nie jest w stanie przewidzieć” – stwierdzono w komunikacie JPL.
Jeszcze w czasie przebywania w Układzie Słonecznym Voyager 1 minęła Jowisza i Saturna – dwie największe jego planety dostarczając ciekawych danych, bowiem próbników, które dolatywały na takie odległości było bardzo niewiele.
„Sonda Voyager 1 dostarczyła mnóstwo nowych informacji na temat Jowisza, Saturna oraz ich księżyców” – powiedział Cummings, dodając, iż odkryła ona cienki pierścień wokół Jowisza oraz dwa nieznane wcześniej księżyce tej planety: Tebę i Metis. Następnie zidentyfikowała pięć nowych księżyców Saturna, a także pierścień nazwany pierścieniem G.
Obecnie sonda wciąż gromadzi dane naukowe. Jej instrumenty wykryły na przykład słaby, jednostajny pomruk wywołany ciągłymi drganiami niewielkich ilości gazu obecnego w przestrzeni międzygwiezdnej.
„Voyager 1 to pierwszy statek kosmiczny, który zarejestrował widma energetyczne galaktycznych promieni kosmicznych (szybko poruszających się cząstek o wysokiej energii) w zakresie niskich energii. Cząstki te są niewykrywalne wewnątrz heliosfery, ponieważ wiatr słoneczny wypycha je na zewnątrz. Dla fizyki niskoenergetycznego promieniowania kosmicznego było to niczym »święty Graal«” – stwierdził Cummings, ekspert w dziedzinie promieniowania kosmicznego.
„Voyager przesyła nieprzerwane pomiary pól magnetycznych, promieniowania kosmicznego oraz fal plazmowych; dane te odbieramy na Ziemi, gdy anteny sieci Deep Space Network zostają skierowane w stronę sondy […]. Po przekroczeniu heliopauzy kierunek pola magnetycznego nie zmienił się – zgodnie z oczekiwaniami – na kierunek charakterystyczny dla przestrzeni międzygwiezdnej. Zamiast tego zachował orientację, jaką miał w momencie przekraczania heliopauzy przez obie sondy Voyager; jest to kierunek wyznaczany przez nasze Słońce. Obserwujemy sytuację, by sprawdzić, kiedy może dojść do takiej zmiany. Wciąż dostrzegamy również wpływ Słońca, w tym silne burze słoneczne, takie jak koronalne wyrzuty masy, które generują fale uderzeniowe i fronty ciśnienia docierające aż do Voyagera 1 i dalej. Gdzie kończy się oddziaływanie Słońca, a zaczyna nieskażona przestrzeń międzygwiezdna? Być może Voyager przetrwa wystarczająco długo, by pozwolić nam odpowiedzieć na to pytanie” – podkreśliła Suzanne Dodd.
Deep Space Network jest międzynarodową siecią anten radiowych wspierającą programy NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), zwłaszcza misje statków kosmicznych operujących w przestrzeni międzyplanetarnej.
Obie sondy – Voyager 1 i Voyager 2 zostały wystrzelone 49 lat temu. W Układzie Słonecznym badały jego zewnętrzne planety, następnie kontynuowały podróż poza jego granice. Voyager 1 wystartował 5 września 1977 roku z przylądka Canaveral na Florydzie na pokładzie rakiety Titan IIIE-Centaur – 16 dni po starcie Voyagera 2 – jednak już po kilku miesiącach wyprzedził swojego „bliźniaka”.
„Po starcie w 1977 roku sonda Voyager 2 obrała inną trasę przez Układ Słoneczny, aby odwiedzić Urana i Neptuna. Za dziewięć lat, w listopadzie 2035 roku, Voyager 2 znajdzie się w odległości jednego dnia świetlnego od Ziemi” – objaśnił Cummings.
Obie sondy Voyager niosą ze sobą „Złotą Płytę” (Golden Record) – nośnik mający przekazać historię Ziemi ewentualnym inteligentnym istotom pozaziemskim, które mogłyby natknąć się na te statki kosmiczne. Jest to płyta gramofonowa o średnicy 30,5 cm, wykonana z miedzi i pokryta złotem; zawiera ona różnorodne obrazy oraz dźwięki, które mają przybliżyć kulturę naszej planety. Okres jej trwałości według naukowców wynosi „co najmniej kilkaset lat”.
Na płycie znalazła się muzyka – m.in. utwór „Johnny B. Goode” rockmana Chucka Berry’ego, V Symfonia Beethovena czy pieśni rdzennych mieszkańców Australii – a także powitania w 55 językach oraz wskazówki, jak odnaleźć Ziemię.
Niektórzy eksperci wyrażali później wątpliwości czy podawanie dokładnych namiarów na naszą planetę jest rozsądne – istniała bowiem obawa, iż na Złotą Płytę mogłyby natrafić wrogie cywilizacje.
„Przez lata słyszałem o takich obawach, ale nigdy się nimi nie przejmowałem. Jest bardzo mało prawdopodobne, by kosmici kiedykolwiek na nią trafili” – stwierdził Cummings. Cummingsa wspierają w tym naukowcy z ESA. Jak powiedział Umberto Guidoni, włoski astrofizyk i astronauta, który wziął udział w dwóch misjach wahadłowców NASA stając się pierwszym Europejczykiem na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), „opinie o zagrożeniu wysoko rozwinięta agresywną cywilizacją technologiczną świadczą raczej o popularności taniej literatury s-f niż o jakichkolwiek związkach z rzeczywistością”.

3 godzin temu











