Zabieg T2 w pszenicy. Jak skutecznie chronić liść flagowy?

Zabieg T2 jest istotną ochroną liścia flagowego pszenicy. Gatunek mogą porażać w tym stadium cztery główne choroby. W dobie dzisiejszych zawirowań należy skrupulatnie chronić nasz plon, aby niebotycznie drogi nawóz nie poszedł na marne.

DTR-ka, czyli brunatna plamistość liści

Brunatna plamistość liści poraża pszenicę, ale również pszenżyto i żyto. Nasilenie choroby rośnie rokrocznie wraz z jej znaczeniem gospodarczym, ponieważ niezwalczana przyczynia się choćby do 60% obniżki plonu. Nazwa patogenu pochodzi od nomenklatury mikrobiologicznej odnoszącej się do stadium grzyba Drechslera triciti repentis (DTR).

Brunatna plamistość liści na pszenżycie. Fot. J. Strzelińska

Zarodniki przenoszą się na resztkach pożniwnych oraz wiatropylnie w okresie wegetacji. Porażenie brunatną plamistością liści jest szczególnie widoczne w monokulturach zbożowych oraz plantacjach niechronionych. Warunkami sprzyjającymi infekcji jest wysoka wilgotność powietrza (80%) oraz średnia temperatura w zakresie 10–20°C.

Objawy DTR-ki występują w fazach początkowych na liściach, przy silnym porażeniu przenosząc się na pozostałe organy nadziemne. Pierwszym przejawem są małe, owalne plamy o żółto-brunatnym zabarwieniu. Po 48 godzinach ognisko choroby ciemnieje, by w przeciągu kolejnych godzin osiągnąć wyraźną czarną plamę. Charakterystycznym objawem jest obecność oczka w środku infekcji. W stadium silnego nasilenia tkanki zamierają, łącząc się w większe grupy, a liście całkowicie brunatnieją i zasychają.

Patogen należy zwalczać już w momencie uprawek pożniwnych przyspieszających mineralizację resztek. Warto pamiętać o rotacji roślin na polu oraz dobierać odmiany o podwyższonej odporności. W zwalczaniu choroby należy kierować się progami szkodliwości dla danych gatunków. W pszenicy, pszenżycie i życie próg w fazie krzewienia wynosi 10–15% porażonych roślin z pierwszymi objawami porażenia, w fazie strzelania w źdźbło – 5% liści z pierwszymi objawami porażenia, a w fazie kłoszenia – 5% liści z pierwszymi objawami porażenia.

Rdza brunatna silnie poraża liść flagowy

Rdza brunatna jest powszechną chorobą występującą niemal we wszystkich regionach Polski. Jej nasilenie jest ściśle związane z panującymi warunkami atmosferycznymi, stąd też cykliczność występowania oraz zmienne nasilenie. Patogen ma największe znaczenie gospodarcze w pszenicy, jednak występuje również w życie i pszenżycie.

Rdza brunatna występuje niemalże w przeciągu całej wegetacji. W znaczącym stopniu poraża liść flagowy, który jest odpowiedzialny za niemal 50% plonu. Optymalnymi warunkami do rozwoju rdzy jest temperatura w ciągu dnia 12–22°C oraz nocą od 0–12°C. W odróżnieniu od innych chorób nie potrzebuje opadów atmosferycznych, wystarczy tylko silna rosa i wilgotność na poziomie 90–100%. Idealnymi warunkami do inkubacji jest jednak temperatura w granicach 15– 18°C.

Rdza brunatna w początkowym stadium objawia się chlorozą liści, w ich miejscu następnie pojawią się uredinia, tj. wypukłe, brązowo-brunatne i pylące skupienia zarodników. Pod koniec wegetacji na dolnej stronie blaszki liściowej tworzą się czarne i okrągłe teliospory. Silne porażenie ogranicza asymilację składników pokarmowych i wody do kłosa, ziarno wówczas jest słabo wykształcone oraz kiepskiej jakości.

Rdza brunatna na pszenicy. Fot. Z. Sawinska

Rdzę brunatną zwalczamy po przekroczeniu progów szkodliwości. W pszenicy, pszenżycie i życie próg ten wynosi: w fazie krzewienia, gdy na 10–15% roślin obserwuje się pierwsze objawy rdzy; w fazie strzelania w źdźbło, o ile co najmniej 10% źdźbeł ma pierwsze objawy porażenia; w fazie kłoszenia, gdy pierwsze objawy porażenia widoczne są na liściu podflagowym lub flagowym.

Septorioza paskowana liści w pszenicy i pszenżycie

Septorioza paskowana liści występuje najczęściej w pszenicy, ale i również w pszenżycie i życie. Źródłem infekcji są resztki pożniwne oraz samosiewy zbóż, grzyb zimuje w postaci piknidiów i grzybni. Pierwsze infekcje widoczne są już jesienią. Do wywołania infekcji patogen potrzebuje długiego okresu o wysokiej wilgotności powietrza.

Grzyb rozwija się w szerokim zakresie temperatur – w nocy 0–10°C, a w dzień 10–16°C. Jesienią i wczesną wiosną objawy występują na dolnych liściach, obserwuje się wówczas owalne szaro-zielone plamy, które gwałtownie żółkną. Na powierzchni plam pojawiają się widoczne owocniki grzyba. Stopniowo choroba opanowuje wyższe partie liści. Plamy na liściach starszych w późniejszych fazach wzrostu są wydłużone, ograniczone nerwami. Przy silnym porażeniu blaszki liściowej nekroza może obejmować znaczną jej część.

Septorioza paskowana liści pszenicy.
Fot. Z. Sawinska

Septoriozę paskowaną liści skutecznie ogranicza odpowiedni płodozmian, prawidłowe uprawki oraz niszczenie samosiewów. Zwalczanie choroby przy użyciu fungicydów należy wykonać po uwzględnieniu progów szkodliwości.

Progi szkodliwości wynoszą: w fazie krzewienia – 30–50% liści z pierwszymi objawami porażenia lub 1% liści z owocnikami; w fazie strzelania w źdźbło – 10–20% porażonej powierzchni liścia podflagowego lub 1% liści z owocnikami; w fazie kłoszenia – 5–10% porażonej powierzchni liścia flagowego lub 1% liści z owocnikami.

Rdza żółta może zniszczyć choćby cały plon

Choroba występuje na pszenicy jarej i ozimej, życie oraz pszenżycie. Rdza żółta rozwija się intensywnie na stanowiskach wilgotnych i chłodnych przy wysokiej wilgotności powietrza oraz temperaturze 8–15°C.

Rdza żółta w pszenicy. Fot. Z. Sawinska

Przy silnym nasileniu rdza żółta zmniejsza znacząco plon, a także pogarsza parametry jakościowe ziarna. W warunkach sprzyjających patogen poraża całą roślinę, co może powodować straty w plonie sięgające nawet 50–70%. W latach krytycznych wystąpienia choroby straty sięgają choćby 100%.

Rdza żółta poraża wszystkie nadziemne części rośliny, tj. liście, źdźbła i kłosy. Na liściach obserwuje się wydłużone chlorotyczne pasy ograniczone nerwami. W odmianach dość odpornych na patogen obserwujemy jedynie chlorotyczne i nekrotyczne smugi, które mylone mogą być z objawami septoriozy paskowanej liści. Chorobę na kłosie możemy zidentyfikować poprzez odchylenie plewek. Po ich wewnętrznych stronach widoczne są żółte pyłki.

Stosując się do integrowanej ochrony roślin, należy przestrzegać progów szkodliwości. Dla rdzy żółtej wynoszą one: w fazie krzewienia pszenicy 30% roślin z pierwszymi objawami; w fazie strzelania w źdźbło 10% porażonej powierzchni liścia podflagowego; w fazie kłoszenia – pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym lub flagowym.

Kiedy wykonać zabieg T2 w pszenicy?

Drugi zabieg fungicydowy wykonujemy najczęściej w fazie rozwiniętego liścia flagowego do widocznych pierwszych ości (BBCH 39–49). Nie inaczej ma to się w stosunku do stosowania tzw. T-jedynki, która powinna być wykonana ok. 3–4 tygodni wcześniej, tyle bowiem działają podstawowe substancje czynne w optymalnych warunkach pogodowych.

Podstawowym czynnikiem przeprowadzenia zabiegu powinna być jednak przede wszystkim lustracja polowa i obserwacja porażenia roślin. Metoda pozwala na precyzyjną aplikację fungicydów według zaleceń integrowanej ochrony roślin. Do prawidłowej oceny stanu plantacji przydatne są wskazówki dotyczące orientacyjnych progów ekonomicznej szkodliwości patogenów.

Podatność odmian pszenicy ozimej na choroby grzybowe zwalczane w terminie T2.

*Według porównania odmian COBORU w skali 9-stopniowej.