Bilans zmian w rolnictwie UE na rok 2026: Między ustępstwami a walką o przetrwanie

U progu 2026 roku europejskie rolnictwo znajduje się w zupełnie innym punkcie niż jeszcze dwa lata temu. Fala protestów, która w 2024 i 2025 roku zalała ulice Brukseli, Warszawy i Paryża, wymusiła na Komisji Europejskiej bezprecedensowy zwrot. Dziś oceniamy efekty tych zmian, patrząc na nie przez pryzmat nowej rzeczywistości rynkowej.

1. Przełom legislacyjny: Pakiet Omnibus III

Zatwierdzony pod koniec 2025 roku pakiet Omnibus III to najważniejszy dokument legislacyjny mijających dwunastu miesięcy. Przynosi on ulgę, o którą rolnicy walczyli najbardziej:

• Koniec z przymusowym ugorowaniem: Norma GAEC 8, która była symbolem oporu wobec Zielonego Ładu, została ostatecznie przesunięta do sfery dobrowolności. Od 2026 roku rolnik sam decyduje o ugorowaniu, otrzymując za to premię w ramach ekoschematów, zamiast obawiać się kar.
• Abolicja dla mniejszych gospodarstw: Gospodarstwa do 10 ha (stanowiące większość w Polsce) są od dzisiaj wyłączone z kontroli warunkowości. To ogromna redukcja stresu i biurokracji dla milionów drobnych producentów.
• Elastyczność w zmianowaniu (GAEC 7): Wprowadzono przepisy pozwalające na szybszą reakcję w przypadku suszy lub powodzi – państwa członkowskie mogą teraz zawieszać określone wymogi bez wielomiesięcznego oczekiwania na zgodę Brukseli.

2. Dialog i Wizja: Rolnictwo jako sektor strategiczny

Powołana w grudniu 2024 r. Europejska Rada ds. Rolnictwa i Żywności (EBAF) pod przewodnictwem komisarza Christophe’a Hansena stała się realnym bezpiecznikiem. Głos organizacji takich jak Copa-Cogeca jest teraz słyszalny na etapie tworzenia prawa, co zaowocowało przedstawioną w lutym 2025 r. Wizją dla rolnictwa. Zakłada ona:

• Prymat bezpieczeństwa żywnościowego nad restrykcjami klimatycznymi.
• Wzmocnienie pozycji rolnika w łańcuchu dostaw poprzez zbiorowe negocjacje cenowe rozszerzone na wszystkie sektory produkcji.

3. Mechanizmy ochronne w handlu

W odpowiedzi na destabilizację rynku przez import z państw trzecich, rok 2025 przyniósł wzmocnienie narzędzi ochrony rynku (ATM). Wprowadzone „hamulce bezpieczeństwa” na produkty wrażliwe (cukier, drób, zboża) mają zapobiegać gwałtownym załamaniom cen, choć ich skuteczność w obliczu niskich cen światowych w 2026 roku wciąż jest poddawana próbie.

Podsumowanie: To dopiero początek drogi

Wymienione działania, chociaż korzystne i dające rolnikom chwilę oddechu, powinny być traktowane jedynie jako wstęp do realnej naprawy konkurencyjności unijnego rolnictwa na światowym rynku. Europa wciąż boryka się z wysokimi kosztami energii i nawozów, podczas gdy konkurencja z obu Ameryk korzysta z ogromnych efektów skali.

Kluczowe wyzwania na 2026 rok:

1. Niskie ceny towarów: Prognozy na ten rok nie przewidują gwałtownego odbicia cen zbóż czy roślin oleistych, co przy obecnych kosztach produkcji oznacza dalszą walkę o płynność finansową.
2. Konieczność dalszych protestów: Historia ostatnich dwóch lat pokazała, iż Bruksela reaguje dopiero pod silną presją. jeżeli obecne uproszczenia nie przełożą się na wzrost dochodów, rolnicy prawdopodobnie znów wyjadą na drogi, domagając się realnych funduszy na modernizację i ochronę przed nieuczciwą konkurencją globalną.
3. Inwestycje zamiast dotacji: Sektor potrzebuje kapitału na nowe technologie, które pozwolą produkować taniej przy zachowaniu wysokich norm jakościowych, co jest jedyną drogą do wygrania z tańszym importem.