Ekstremalny stres cieplny uderza w Europę. 2027 r. ma pobić dotychczasowe rekordy!

Zdjęcie: Ekstremalny stres cieplny uderza w Europę. 2027 r. ma pobić dotychczasowe rekordy!

Europa należy do najszybciej ocieplających się rejonów świata, a skutki tego procesu rolnicy odczuwają w swoich portfelach niemal każdego sezonu. Zgodnie z najnowszymi analizami biometeorologicznymi, liczba dni z ekstremalnym stresem cieplnym wzrosła na naszym kontynencie ponad dwukrotnie, a temperatura odczuwalna najcieplejszych nocy i dni jest wyższa o około 4°C w porównaniu z latami 70. XX wieku. O konsekwencjach tego zjawiska oraz o niepokojących prognozach na kolejne lata rozmawiamy z Piotrem Florkiem z portalu „Nauka o klimacie”.

Dwuipółkrotny wzrost ekstremalnego stresu cieplnego – co mówią twarde dane?

Najnowsze opracowania naukowe (Emerton i in., 2026, opublikowane na łamach Nauka o klimacie) pokazują drastyczne przesunięcie częstości występowania dni o wysokim wskaźniku stresu cieplnego w Europie w latach 2015–2024 w stosunku do lat 1970–1979:

• Stres silny (temperatura odczuwalna 32°C): wzrost częstotliwości 1,8-krotny (o 80%),
• Stres bardzo silny (temperatura odczuwalna 38°C): wzrost częstotliwości 2,2-krotny (o 120%),
• Stres ekstremalny (temperatura odczuwalna 46°C): wzrost częstotliwości aż 2,5-krotny (o 150%).

Brak nocnej regeneracji – wynikający ze wzrostu temperatur odczuwalnych w nocy – staje się wyzwaniem nie tylko dla fizjologii roślin, ale i dla zwierząt w chlewniach i oborach.

Komentarz eksperta: Piotr Florek (Nauka o klimacie)

Słowo komentarza dał Piotr Florek z Nauki o klimacie:

Piotr Florek:

„Jak wynika z analizy World Weather Attribution, fale upałów takie jak czerwcowa, kiedy padł absolutny rekord temperatury zmierzonej w Polsce, byłyby zjawiskiem niezwykle rzadkim – w practical nieobserwowanym – gdyby nie antropogeniczna emisja CO2 i spowodowane przez nie globalne ocieplenie. Do tej pory porównywalnie wysokie temperatury rejestrowano w przeszłości w lipcu i sierpniu, będących najcieplejszym okresem w roku.”

Kryzys energetyczny w Europie. Elektrownie w Kozienicach i Połańcu ograniczają prace

Ekspert zwraca uwagę, iż przemieszczenie fal ekstremalnych upałów na czerwiec trafia w najczulszy moment okresu wegetacyjnego większości upraw w Polsce. Co więcej, prognozy globalne nie pozostawiają złudzeń – to dopiero początek trendu:

Piotr Florek:

„Rekordy temperatury padają również w wielu innych miejscach na świecie, a rozwijające się w obszarze równikowego Oceanu Spokojnego zjawisko silnego (być może bezprecedensowo silnego) El Niño już teraz sprawiło, iż średnia temperatury planety zbliża się, po raz kolejny, do progu półtora stopnia Celsjusza ponad poziom przedindustrialny. Ponieważ jednak szczyt El Niño nastąpi dopiero za kilka miesięcy, a jego wpływ na temperaturę globalną jest odczuwalny z pewnym opóźnieniem, już teraz można prognozować, iż rok 2027 pobije rekord z 2024 i osiągnie najwyższą wartość średniej temperatury planety w historii obserwacji.”

Ekstremalny stres cieplny i jego konsekwencje

Wzrost temperatur odczuwalnych i przesunięcie fal upałów na czerwiec bezpośrenio przekładają się na wyniki produkcyjne gospodarstw:

1. Przedwczesne dojrzewanie zbóż i spadek MTZ:Fale upałów w okresie kwitnienia i nalewania ziarna powodują tzw. przymusowe dojrzewanie. Roślina odcina dopływ składników pokarmowych, co skutkuje drobnieniem ziarna, obniżeniem masy 1000 ziaren (MTZ) i spadkiem ogólnego plonu. W takich warunkach optymalne nawożenie pszenicy potasem i krzemem staje się najważniejsze dla poprawy gospodarki wodnej roślin.
2. Wyzwania w uprawie kukurydzy i roślin strączkowych:Mimo iż uprawa kukurydzy opiera się na roślinach typu C4, temperatury przekraczające 33-35°C w trakcie pylenia drastycznie zmniejszają żywotność pyłku, prowadząc do słabego zaziarnienia kolb i tzw. „szczerbowatości”.
3. Stres cieplny bydła i trzody chlewnej:Bydło mleczne odczuwa stres cieplny już przy temperaturze 22-25°C przy wysokiej wilgotności powietrza. Efektem jest spadek poboru paszy, spadek wydajności mlecznej choćby o 15-25% oraz trudności w rozrodzie. W oborach i chlewniach niezbędne staje się inwestowanie w wydajną wentylację i systemy zraszania.
4. Konieczność retencji wody i uprawy bezorkowej:Tradycyjna płużna uprawa roli zwiększa parowanie wody z gleby. Rozwiązaniem rekompensującym skutki fal upałów jest przechodzenie na uprawę uproszczoną lub no-till oraz dbanie o wysoką zawartość próchnicy.

Rosnąca częstotliwość występowania dni z ekstremalnym stresem cieplnym wymusza na polskich rolnikach zmianę podejścia do agrotechniki, doboru odmian oraz infrastruktury budynków inwentarskich. Rok 2027 może przynieść kolejne globalne rekordy temperatur, do których warto przygotować gospodarstwo już dziś.

Jak w Twoim gospodarstwie radzisz sobie ze stresem cieplnym u zwierząt lub w uprawach polowych?

źródło: naukaoklimacie