Jak rozpoznać legalny nawóz? CE to tylko jeden z możliwych systemów

Przy zakupie nawozu rolnik często w pierwszej kolejności patrzy na cenę za tonę. To jednak za mało, by ocenić rzeczywistą wartość produktu. Znaczenie mają przede wszystkim zawartość składników pokarmowych, ich formy, przeznaczenie nawozu, zalecana dawka oraz informacje dotyczące bezpiecznego stosowania.

Jak rozpoznać legalny nawóz? CE to tylko jeden z możliwych systemów. Fot. PIORiN

Na wielu produktach nawozowych znajduje się oznakowanie CE. Nie oznacza ono jednak, iż nawóz został przebadany i zatwierdzony przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Znak CE jest deklaracją producenta, iż produkt spełnia wymagania określone w przepisach Unii Europejskiej. Rzetelność tej deklaracji może zostać później zweryfikowana podczas urzędowej kontroli PIORiN.

Co oznacza znak CE na nawozie?

Zasady wprowadzania do obrotu produktów nawozowych UE określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2019/1009.

Produkt spełniający wymagania tego rozporządzenia i oznaczony znakiem CE może być sprzedawany na jednolitym rynku unijnym bez konieczności uzyskiwania dodatkowego pozwolenia na wprowadzenie do obrotu w każdym państwie członkowskim.

Przed rozpoczęciem sprzedaży producent musi jednak:

• sporządzić dokumentację techniczną;
• przeprowadzić odpowiednią procedurę oceny zgodności;
• przygotować deklarację zgodności UE;
• umieścić na produkcie oznakowanie CE.

Rodzaj procedury zależy m.in. od funkcji produktu oraz zastosowanych materiałów składowych. W niektórych przypadkach w ocenie musi uczestniczyć jednostka notyfikowana.

Sporządzając deklarację zgodności UE, producent bierze odpowiedzialność za to, iż nawóz rzeczywiście spełnia wymagania przewidziane dla danej kategorii produktu.

CE nie oznacza, iż nawóz został zatwierdzony przez PIORiN

To jedna z najważniejszych informacji dla kupujących. Oznakowanie CE nie jest urzędowym certyfikatem jakości. Nie potwierdza również, iż każda partia nawozu została przed sprzedażą przebadana przez laboratorium państwowe.

Producent sam deklaruje zgodność produktu z przepisami. PIORiN sprawdza natomiast, czy deklaracja ta odpowiada rzeczywistości.

Kontrola może obejmować zarówno dokumentację i etykietę, jak i pobranie próbek do badań laboratoryjnych. Inspektorzy mogą w ten sposób zweryfikować, czy rzeczywista zawartość składników pokarmowych odpowiada wartościom podanym na opakowaniu.

Dlaczego skład nawozu ma tak duże znaczenie?

O wartości nawozu nie decyduje sama masa produktu. Najważniejsza jest ilość składników, które mogą zostać wykorzystane przez rośliny.

Na etykiecie powinny znaleźć się m.in. informacje o zawartości azotu, fosforu, potasu, magnezu lub mikroelementów, a także o formach, w jakich występują. Ma to bezpośrednie znaczenie przy ustalaniu dawki.

Jeżeli rzeczywista zawartość składników jest niższa niż deklarowana, rolnik może nieświadomie zastosować zbyt małą ilość substancji odżywczych. W konsekwencji rośliny nie otrzymają zakładanej dawki, mimo iż nawóz został rozsiany zgodnie z instrukcją.

Może to prowadzić do:

• słabszego odżywienia roślin;
• spadku skuteczności nawożenia;
• konieczności wykonania dodatkowych zabiegów;
• wzrostu kosztów produkcji;
• pogorszenia wielkości lub jakości plonu.

Dlatego porównywanie nawozów wyłącznie według ceny za tonę może prowadzić do błędnych wniosków. Znacznie lepszym wskaźnikiem jest koszt konkretnego składnika pokarmowego w formie przydatnej dla danej uprawy.

Liczy się także bezpieczeństwo produktu

Kontrola nawozów nie ogranicza się do sprawdzania zawartości deklarowanych składników. Ważne są także zanieczyszczenia i parametry mające wpływ na bezpieczeństwo ludzi, zwierząt oraz środowiska.

Przekroczenie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji może negatywnie wpływać na glebę, wodę i jakość produkowanych płodów rolnych. W zależności od rodzaju produktu badania mogą obejmować także wymagania mikrobiologiczne.

W przypadku niektórych nawozów sprawdza się m.in. obecność bakterii Salmonella oraz liczbę bakterii Escherichia coli lub enterokoków.

Co sprawdzić przed zakupem nawozu?

Rolnik powinien dokładnie przeczytać etykietę jeszcze przed podjęciem decyzji o zakupie. Szczególną uwagę warto zwrócić na:

• przeznaczenie produktu;
• deklarowaną zawartość składników pokarmowych;
• formy chemiczne składników;
• zalecane dawkowanie;
• sposób i termin stosowania;
• dane producenta oraz importera;
• numer partii lub inne oznaczenie identyfikacyjne;
• ostrzeżenia dotyczące bezpiecznego użycia;
• obecność informacji w języku polskim;
• oznakowanie CE, o ile produkt jest sprzedawany jako produkt nawozowy UE.

Nieczytelna, niepełna lub budząca wątpliwości etykieta powinna być sygnałem ostrzegawczym. Rolnik musi mieć możliwość ustalenia, kto odpowiada za produkt i z jakiej partii pochodzi zakupiony towar.

Odpowiada nie tylko producent

Za zgodność nawozu z przepisami odpowiada przede wszystkim producent, ale obowiązki mają również importerzy i dystrybutorzy.

Przed udostępnieniem produktu na rynku powinni oni sprawdzić, czy:

• produkt ma adekwatne oznakowanie;
• dołączono wymagane informacje i dokumenty;
• producent oraz importer podali dane identyfikacyjne;
• nie ma podstaw do podejrzeń, iż nawóz jest niezgodny z wymaganiami.

Jeżeli importer lub sprzedawca uzna, iż produkt może nie spełniać przepisów, nie powinien go dalej udostępniać do czasu wyjaśnienia sprawy.

Gdy nawóz trafił już do sprzedaży, przedsiębiorca może być zobowiązany do podjęcia działań naprawczych, wycofania partii z obrotu albo jej odzyskania od użytkowników.

Jak wyglądają kontrole PIORiN?

Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa nadzoruje wprowadzanie do obrotu i udostępnianie produktów nawozowych UE.

W trakcie kontroli inspektorzy mogą:

• sprawdzić legalność wprowadzenia produktu do obrotu;
• zweryfikować oznakowanie i informacje na etykiecie;
• skontrolować deklarację zgodności UE;
• przeanalizować dokumentację techniczną;
• ocenić materiały wykorzystane do produkcji;
• pobrać próbki nawozu;
• zlecić badania laboratoryjne;
• sprawdzić poziom zanieczyszczeń;
• podjąć działania w razie stwierdzenia niezgodności.

Dokumentacja pozwala ocenić, czy producent adekwatnie przeprowadził procedurę oceny zgodności. Badania laboratoryjne pokazują natomiast, czy deklarowane parametry są zgodne z rzeczywistym składem produktu.

Nie każdy nawóz bada się w ten sam sposób

Zakres kontroli laboratoryjnej zależy od rodzaju nawozu, jego składu, funkcji i deklarowanych adekwatności. Nie istnieje jeden identyczny zestaw analiz dla wszystkich produktów.

Badania mogą obejmować:

• zawartość poszczególnych składników pokarmowych;
• rozpuszczalność i formę składników;
• parametry fizyczne lub chemiczne;
• poziom określonych zanieczyszczeń;
• wymagania mikrobiologiczne.

Nie każda różnica pomiędzy wartością z etykiety a wynikiem laboratoryjnym oznacza automatycznie naruszenie prawa. Przepisy przewidują określone tolerancje, uwzględniające różnice powstające podczas produkcji, magazynowania, pobierania próbki i wykonywania analizy.

Niezgodność występuje dopiero wtedy, gdy wynik wykracza poza dopuszczalną tolerancję albo produkt nie spełnia określonej wartości minimalnej, maksymalnej lub innego obowiązkowego parametru.

Co może się stać po wykryciu niezgodności?

Dalsze działania zależą od rodzaju naruszenia oraz zagrożenia, jakie może powodować produkt.

PIORiN może w postępowaniu administracyjnym zobowiązać przedsiębiorcę do:

• poprawienia oznakowania lub dokumentacji;
• usunięcia niezgodności produktu;
• zaprzestania jego sprzedaży;
• wycofania nawozu z obrotu;
• odzyskania produktu od odbiorców;
• zniszczenia wadliwej partii;
• poinformowania użytkowników o stwierdzonym problemie.

Środki powinny być proporcjonalne do skali nieprawidłowości. Inaczej oceniany będzie błąd w oznakowaniu, a inaczej przekroczenie poziomu substancji mogącej stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub środowiska.

Brak CE nie zawsze oznacza produkt nielegalny

Nawóz bez oznakowania CE nie musi być automatycznie nielegalny. System produktów nawozowych UE jest tylko jedną z dróg wprowadzania takich produktów na polski rynek.

Legalnie mogą być oferowane również:

• nawozy i środki wspomagające uprawę roślin posiadające pozwolenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
• produkty wprowadzone zgodnie z prawem w innym państwie Unii Europejskiej lub w Turcji i objęte zasadą wzajemnego uznawania.

W przypadku wzajemnego uznawania przedsiębiorca musi wykazać, iż przepisy, na podstawie których produkt został dopuszczony, zapewniają ochronę zdrowia ludzi i zwierząt, środowiska oraz potwierdzają przydatność nawozu do stosowania.

PIORiN może sprawdzić, czy przedsiębiorca prawidłowo skorzystał z tej procedury.

Najważniejsza jest podstawa wprowadzenia produktu na rynek

Sam znak CE nie przesądza o jakości nawozu, podobnie jak jego brak nie oznacza automatycznie naruszenia prawa.

Dla rolnika najważniejsze powinny być:

• legalne pochodzenie produktu;
• kompletna etykieta;
• wiarygodny producent lub sprzedawca;
• deklarowana zawartość i forma składników;
• możliwość identyfikacji partii;
• zgodność produktu z potrzebami konkretnej uprawy.

Najtańszy nawóz nie zawsze jest najbardziej opłacalny. Ostateczny rachunek zależy od rzeczywistej ilości składników pokarmowych, ich dostępności dla roślin oraz bezpieczeństwa stosowania.

Źródło: PIORiN