Nowe techniki genomowe w UE. Koniec jednego modelu regulacji

Unia Europejska wchodzi w etap głębokiej zmiany podejścia do hodowli roślin. Przyjęte przez Radę UE przepisy dotyczące nowych technik genomowych (NGT) oznaczają odejście od jednolitego traktowania wszystkich modyfikacji genetycznych i próbę dopasowania prawa do realnego postępu biotechnologii. W praktyce oznacza to rozdzielenie technologii na mniej i bardziej zaawansowane ingerencje, które będą podlegały różnym zasadom.

Nowe techniki genomowe w UE. Koniec jednego modelu regulacji

Dlaczego UE zmienia przepisy

Dotychczasowe regulacje opierały się na przepisach z 2001 roku, które powstały w zupełnie innych realiach technologicznych. W tamtym czasie nie istniały narzędzia pozwalające na precyzyjne zmiany w DNA roślin. W efekcie wszystkie organizmy modyfikowane genetycznie podlegały tym samym rygorystycznym zasadom.

Nowe przepisy mają to zmienić. Ich celem jest dostosowanie prawa do postępu naukowego, ale też wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego UE i ograniczenie zależności od importu. W tle pozostaje również presja klimatyczna – rolnictwo potrzebuje odmian odpornych na suszę, ekstremalne temperatury i choroby.

Dwie kategorie roślin NGT

Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie dwóch kategorii roślin, które będą traktowane zupełnie inaczej pod względem prawnym i rynkowym.

NGT-1 – uproszczona ścieżka

Do tej grupy zaliczono rośliny, których zmiany genetyczne mogą wystąpić naturalnie lub w wyniku tradycyjnej hodowli. W ich przypadku przewidziano znaczące uproszczenia.

Po weryfikacji przez krajowe instytucje rośliny te będą mogły być wprowadzane do obrotu bez dalszych kontroli dla kolejnych pokoleń. Co istotne, produkty NGT-1 nie będą obowiązkowo znakowane, z wyjątkiem materiału siewnego.

Jednocześnie ustawodawca wprowadził ograniczenia – z tej kategorii wykluczono m.in. odporność na herbicydy oraz cechy związane z produkcją substancji owadobójczych.

NGT-2 – pełny reżim GMO

Druga kategoria obejmuje rośliny o bardziej złożonych zmianach genetycznych. W ich przypadku utrzymano pełne przepisy dotyczące GMO, czyli:

• obowiązek autoryzacji
• identyfikowalność
• obowiązkowe znakowanie

Dodatkowo państwa członkowskie mogą zakazać ich uprawy oraz wprowadzać środki ograniczające ich obecność w innych uprawach.

W praktyce oznacza to funkcjonowanie dwóch równoległych systemów prawnych – jednego uproszczonego i jednego restrykcyjnego.

Patenty pod szczególnym nadzorem

Nowe regulacje nie ograniczają się wyłącznie do kwestii technologicznych. Komisja Europejska ma przygotować analizę dotyczącą wpływu patentów na dostęp do nasion i konkurencyjność rynku.

To istotne, ponieważ rozwój NGT może prowadzić do koncentracji rynku w rękach dużych firm biotechnologicznych, co może mieć bezpośredni wpływ na ceny materiału siewnego i dostępność odmian dla rolników.

Wejście przepisów – nie wcześniej niż 2028 rok

Proces legislacyjny nie pozostało zakończony – rozporządzenie musi zostać przyjęte przez Parlament Europejski. Po publikacji zacznie obowiązywać po 20 dniach, ale najważniejszy będzie 24-miesięczny okres przejściowy.

W praktyce oznacza to, iż nowe przepisy zaczną funkcjonować najwcześniej w połowie 2028 roku.

Co to oznacza dla rolników

Nowe regulacje nie zmienią rynku natychmiast, ale wyznaczają kierunek na najbliższe lata. Najważniejsze konsekwencje to:

• szybsze wprowadzanie nowych odmian roślin
• możliwość pojawienia się odmian bardziej odpornych na stresy klimatyczne
• utrzymanie wysokich standardów bezpieczeństwa
• zróżnicowanie zasad w zależności od technologii

Dla gospodarstw oznacza to, iż w przyszłości dostęp do nowych odmian może się zwiększyć, ale równie istotne będą koszty nasion, regulacje krajowe oraz polityka firm hodowlanych.

Kluczowy wniosek

Nowe przepisy to próba znalezienia równowagi między innowacją a bezpieczeństwem. UE otwiera się na nowoczesne technologie, ale nie rezygnuje z kontroli.

Dla rolnictwa oznacza to jedno: zmiany będą stopniowe, ale ich wpływ na produkcję i rynek nasion może być bardzo istotny w kolejnych latach.