Nowy front rolniczy w Europie. Osiem państw wspólnie walczy o przyszłość WPR

Rolnictwo Europy Środkowo-Wschodniej chce wyraźniej zaznaczyć swoją pozycję w unijnej debacie o przyszłej Wspólnej Polityce Rolnej. Państwa Grupy Wyszehradzkiej wraz z Bułgarią, Chorwacją, Rumunią i Słowenią podpisały w Balatonfüred dwie wspólne deklaracje dotyczące zarządzania kryzysami, biogospodarki oraz reagowania na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Nowy front rolniczy w Europie. Osiem państw wspólnie walczy o przyszłość WPR. Fot. MRiRW

Polskę podczas spotkania ministrów rolnictwa państw V4+4 reprezentował sekretarz stanu Jacek Czerniak. Rozmowy odbyły się 30 czerwca 2026 r. na Węgrzech, w ramach kończącej się węgierskiej prezydencji w Grupie Wyszehradzkiej.

Dla Polski istotne było nie tylko przyjęcie deklaracji, ale także zbudowanie wspólnego stanowiska regionu wobec przyszłości WPR po 2027 r. Chodzi przede wszystkim o większe wsparcie dla gospodarstw zagrożonych skutkami suszy, powodzi, strat rynkowych i innych kryzysów, a także o utrzymanie silnego finansowania płatności bezpośrednich z budżetu Unii Europejskiej.

Osiem państw mówi jednym głosem

W Balatonfüred spotkali się przedstawiciele Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Bułgarii, Chorwacji, Rumunii i Słowenii. Wspólne stanowisko regionu ma zwiększyć jego znaczenie w rozmowach prowadzonych na forum Unii Europejskiej.

Podczas obrad podpisano dwa dokumenty. Pierwszy dotyczy skuteczniejszego zarządzania kryzysami w rolnictwie w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oraz szerzej rozumianego systemu reagowania na zagrożenia gospodarcze i klimatyczne.

Drugi dokument odnosi się do współpracy w dziedzinie biogospodarki oraz przeciwdziałania skutkom ekstremalnych zjawisk pogodowych. W deklaracji podkreślono znaczenie zintegrowanego podejścia do gospodarki wodnej, wzmacniania odporności produkcji rolnej oraz rozwoju rozwiązań opartych na surowcach biologicznych.

– Cieszę się, iż w gronie ośmiu państw członkowskich udało nam się uzgodnić i przyjąć dwie ważne kierunkowe deklaracje, przygotowane z inicjatywy strony węgierskiej. Dokumenty te zawierają szereg istotnych postulatów i są wspólnym głosem państw naszego regionu oraz ważnym punktem wyjścia do dalszej dyskusji na forum UE – podkreślił wiceminister Jacek Czerniak.

Rolnictwo coraz częściej działa pod presją kryzysów

Jednym z najważniejszych tematów rozmów była niewystarczająca skuteczność obecnych instrumentów wsparcia w sytuacjach kryzysowych. Rolnicy w Europie Środkowo-Wschodniej coraz częściej mierzą się nie tylko z wahaniami cen, ale również z suszą, podtopieniami, gwałtownymi burzami, chorobami zwierząt, zakłóceniami handlu oraz rosnącymi kosztami produkcji.

W ocenie polskiej strony obecny system WPR nie daje wystarczających narzędzi, aby skutecznie zabezpieczać dochody gospodarstw w przypadku dużych strat.

Polska postuluje wprowadzenie nowych rozwiązań, w tym mechanizmu reasekuracji ubezpieczeń rolnych z udziałem środków europejskich. Taki instrument miałby zwiększyć możliwości wypłaty odszkodowań oraz poprawić dostęp rolników do ochrony ubezpieczeniowej w sytuacji coraz częstszych zjawisk ekstremalnych.

– Utrzymanie ciągłości produkcji rolnej i bezpieczeństwa żywnościowego wymaga systemowego podejścia do wzmacniania odporności gospodarstw rolnych w kolejnej perspektywie po roku 2027 – zaznaczył sekretarz stanu Jacek Czerniak.

Dla rolników oznacza to, iż przyszła WPR ma być nie tylko systemem dopłat, ale także realnym narzędziem zabezpieczającym produkcję żywności przed skutkami kryzysów.

Polska chce prostszych zasad i większej elastyczności

Warszawa podczas spotkania mocno akcentowała potrzebę uproszczenia Wspólnej Polityki Rolnej. W praktyce chodzi o ograniczenie biurokracji, mniejszą liczbę skomplikowanych obowiązków oraz większą możliwość dostosowania szczegółowych zasad do warunków panujących w poszczególnych państwach członkowskich.

Polska opowiada się za tym, aby kraje UE miały większą elastyczność w projektowaniu krajowych rozwiązań, bez konieczności wprowadzania jednolitych i sztywnych mechanizmów dla całej Unii.

To ważne szczególnie dla państw Europy Środkowo-Wschodniej, gdzie struktura gospodarstw, warunki glebowe, skala produkcji czy dostęp do kapitału często różnią się od realiów rolnictwa Europy Zachodniej.

– Europejskie rolnictwo musi mieć realne możliwości rozwoju. Trzeba zachować balans między obowiązkami nakładanymi na rolników a wsparciem, które do nich kierujemy – podkreślił Jacek Czerniak.

Płatności bezpośrednie przez cały czas mają być finansowane z budżetu UE

Jednym z kluczowych postulatów Polski pozostaje utrzymanie silnego wspólnotowego charakteru WPR. Oznacza to sprzeciw wobec przenoszenia ciężaru finansowania podstawowych instrumentów wsparcia na budżety krajowe.

Polska chce, aby podstawowe instrumenty wsparcia dochodów, w tym płatności bezpośrednie, były w 100 proc. finansowane z budżetu Unii Europejskiej.

Dla rolników to istotna kwestia, ponieważ przyszły model finansowania WPR będzie decydował o stabilności dopłat i poziomie bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw. Wprowadzenie większego udziału środków krajowych mogłoby pogłębiać różnice między państwami o silniejszych i słabszych budżetach.

Polska argumentuje, iż jednolite finansowanie unijne jest konieczne, aby zachować równe warunki konkurencji na wspólnym rynku.

Młodzi rolnicy pozostają jednym z priorytetów

Podczas spotkania poruszono również problem odnowy pokoleniowej. W wielu państwach Unii średni wiek rolników rośnie, a młodzi gospodarze wciąż mają trudności z dostępem do ziemi, kapitału i finansowania inwestycji.

Polska podkreśla, iż wsparcie dla młodych rolników powinno pozostać jednym z trwałych elementów przyszłej WPR.

– Odnowa pokoleniowa jest jednym z kluczowych wyzwań stojących przed europejskim rolnictwem w nadchodzących latach. Konieczne jest utrzymanie wsparcia młodych rolników we Wspólnej Polityce Rolnej – wskazał wiceminister Czerniak.

W praktyce oznacza to potrzebę utrzymania instrumentów, które ułatwiają rozpoczęcie działalności, zakup ziemi, modernizację gospodarstw oraz rozwój produkcji przez młode pokolenie rolników.

Słowacja przejmuje przewodnictwo w Grupie Wyszehradzkiej

Spotkanie w Balatonfüred odbyło się przy okazji zakończenia węgierskiej prezydencji w Grupie Wyszehradzkiej. Podczas uroczystości przewodnictwo zostało oficjalnie przekazane Słowacji.

Dla Polski i całego regionu kolejne miesiące będą ważne w kontekście przygotowań do rozmów o przyszłym budżecie UE i reformie Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 r.

Wspólne deklaracje państw V4+4 nie zmieniają jeszcze unijnych przepisów, ale mają znaczenie polityczne. Pokazują, iż kraje Europy Środkowo-Wschodniej chcą wspólnie walczyć o większą odporność gospodarstw, prostsze zasady wsparcia, silne płatności bezpośrednie i realne narzędzia reagowania na kryzysy.

Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.