PESEL przy dużych zakupach? UE wprowadza nowe zasady od 2027 roku

Od 10 lipca 2027 roku w całej Unii Europejskiej zaczną obowiązywać nowe, ujednolicone zasady przeciwdziałania praniu pieniędzy. Zmiany obejmą nie tylko banki, ale również część przedsiębiorców obsługujących transakcje o dużej wartości. W praktyce przy określonych zakupach klient będzie musiał zostać dokładniej zidentyfikowany, a płatności gotówkowe zostaną objęte ogólnounijnym limitem.

PESEL przy dużych zakupach? UE wprowadza nowe zasady od 2027 roku

10 tys. euro – najważniejszy próg nowych przepisów

Jedną z najważniejszych zmian w rozporządzeniu AMLR jest próg 10 tys. euro dla tzw. transakcji okazjonalnych przeprowadzanych przez podmioty objęte obowiązkami AML.

Po jego osiągnięciu takie podmioty będą musiały zastosować procedury Customer Due Diligence, czyli sprawdzić klienta i zweryfikować jego tożsamość. Przepisy obejmują zarówno pojedynczą transakcję, jak i kilka operacji, które wyglądają na powiązane.

Nie oznacza to jednak, iż od 2027 roku każdy sprzedawca przy każdym zakupie powyżej równowartości 10 tys. euro będzie automatycznie żądał numeru PESEL. Obowiązek pełnej procedury AML dotyczy przede wszystkim określonych w rozporządzeniu „podmiotów zobowiązanych”.

Kogo obejmą nowe obowiązki?

Lista jest znacznie szersza niż sektor bankowy. Obejmuje między innymi instytucje finansowe, pośredników w obrocie nieruchomościami, podmioty działające na rynku kryptoaktywów, część pośredników kredytowych, firmy związane z crowdfundingiem, galerie sztuki i domy aukcyjne, a także przedsiębiorców handlujących metalami szlachetnymi, kamieniami i niektórymi dobrami wysokiej wartości.

Dlatego największe zmiany odczują przede wszystkim branże, w których naturalnie występują transakcje opiewające na dziesiątki lub setki tysięcy euro.

PESEL może być elementem identyfikacji

Jeżeli klient będzie podlegał pełnej procedurze identyfikacyjnej, przedsiębiorca objęty AMLR będzie musiał zebrać określony zestaw danych.

W przypadku osoby fizycznej chodzi m.in. o imię i nazwisko, miejsce i pełną datę urodzenia, obywatelstwo, miejsce zamieszkania oraz – tam, gdzie taki numer funkcjonuje – krajowy numer identyfikacyjny. W Polsce może to oznaczać właśnie numer PESEL. Przepisy przewidują również pozyskanie numeru identyfikacji podatkowej, jeżeli jest dostępny.

Tożsamość nie ma być przy tym ustalana wyłącznie na podstawie deklaracji klienta. Rozporządzenie przewiduje jej weryfikację na podstawie dokumentu tożsamości albo odpowiednich środków elektronicznej identyfikacji.

Gotówka dostanie twardy limit: 10 tys. euro

Znacznie szersza zmiana dotyczy płatności gotówkowych.

AMLR ustanawia ogólnounijny limit, zgodnie z którym przedsiębiorca sprzedający towary lub świadczący usługi nie będzie mógł przyjąć ani dokonać płatności gotówkowej przekraczającej 10 tys. euro lub równowartość tej kwoty w innej walucie.

Limit ma obejmować zarówno pojedynczą płatność, jak i kilka transakcji, o ile są ze sobą powiązane. Państwa członkowskie będą mogły utrzymać lub wprowadzić jeszcze niższe limity.

To istotna różnica: 10 tys. euro to jednocześnie próg istotny dla procedur AML i maksymalny unijny pułap dużych płatności gotówkowych, ale nie są to dokładnie te same obowiązki.

Przy gotówce identyfikacja może rozpocząć się już od 3 tys. euro

Nowe przepisy przewidują dodatkowo niższy próg dla transakcji gotówkowych realizowanych przez podmioty zobowiązane.

Przy okazjonalnej transakcji gotówkowej o wartości co najmniej 3 tys. euro konieczne będzie co najmniej ustalenie i zweryfikowanie tożsamości klienta oraz – gdy ma to zastosowanie – beneficjenta rzeczywistego.

Oznacza to, iż w określonych branżach klient płacący gotówką może zostać poproszony o dane znacznie wcześniej niż przy poziomie 10 tys. euro.

Samochody? Nie każdy zakup będzie traktowany tak samo

Warto również uważać na uproszczenia dotyczące sprzedaży samochodów.

AMLR zalicza do szczególnych dóbr wysokiej wartości m.in. pojazdy silnikowe kosztujące co najmniej 250 tys. euro, a także jednostki pływające i samoloty o wartości co najmniej 7,5 mln euro. W przypadku określonych transakcji dotyczących takich dóbr przewidziano także obowiązki raportowe.

Zatem zakup przeciętnego nowego samochodu nie jest automatycznie traktowany tak samo jak transakcja dotycząca luksusowego auta za ponad milion złotych.

Dlaczego Unia zmienia przepisy?

Celem nowych regulacji jest ujednolicenie zasad przeciwdziałania praniu pieniędzy w całej UE.

Dotychczas poszczególne państwa stosowały różne rozwiązania, progi i procedury, co – zdaniem unijnego prawodawcy – ułatwiało przenoszenie podejrzanych transakcji do państw z mniej rygorystycznymi zasadami.

AMLR ma stworzyć jeden podstawowy standard obowiązujący bezpośrednio we wszystkich krajach Unii. Rozporządzenie zacznie być stosowane 10 lipca 2027 roku.

Co to oznacza dla zwykłego klienta?

W zdecydowanej większości codziennych zakupów nic się nie zmieni. Zakup żywności, sprzętu AGD, materiałów budowlanych czy innych typowych towarów nie będzie nagle wymagał podawania numeru PESEL.

Zmiany będą najbardziej odczuwalne przy dużych transakcjach, płatnościach gotówką oraz zakupach realizowanych w branżach objętych systemem AML.

Dla przedsiębiorców oznacza to natomiast nowe procedury, konieczność weryfikowania klientów oraz przechowywania odpowiedniej dokumentacji. Dla kupujących – większą kontrolę przy transakcjach, które z punktu widzenia przepisów mogą wiązać się z podwyższonym ryzykiem prania pieniędzy.