Przed sezonem grzewczym sprawdź komin. Samo czyszczenie nie wystarczy

Zdjęcie: czyszczenie komina

Termin czyszczenia komina zależy przede wszystkim od rodzaju używanego paliwa. Przewody obsługujące kotły, piece i kominki na drewno, węgiel lub pellet wymagają usuwania zanieczyszczeń częściej niż przewody od urządzeń gazowych. Niezależnie od czyszczenia właściciel lub zarządca budynku musi przynajmniej raz w roku zapewnić kontrolę stanu technicznego przewodów kominowych.

Czyszczenie komina oraz przegląd kominiarski nie są tym samym. Podczas czyszczenia usuwa się sadzę i inne osady. Kontrola ma natomiast wykazać, czy przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne są drożne, szczelne oraz bezpieczne. W domu jednorodzinnym nie można więc poprzestać na samodzielnym wybraniu sadzy z wyczystki.

Jak często trzeba wykonywać czyszczenie komina?

Częstotliwość wynika z § 34 rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. Zanieczyszczenia z przewodów usuwa się w okresie ich użytkowania:

Takie terminy podaje zarówno obowiązujące rozporządzenie MSWiA, jak i Państwowa Straż Pożarna.

Określenie „co najmniej” jest istotne. jeżeli przewód gwałtownie zarasta sadzą, ciąg ulega pogorszeniu albo urządzenie jest intensywnie eksploatowane, czyszczenie może być potrzebne częściej. Minimalny termin wynikający z przepisów nie jest gwarancją, iż każdy komin pozostanie drożny przez cały ten okres.

Czy komin na drewno lub pellet trzeba czyścić cztery razy w roku?

Jeżeli urządzenie na paliwo stałe pracuje przez cały rok, zasada czyszczenia co najmniej raz na trzy miesiące oznacza w praktyce cztery czyszczenia rocznie. Przy użytkowaniu sezonowym terminy odnoszą się do okresu, w którym palenisko jest eksploatowane.

Do paliw stałych należą między innymi:

• drewno,
• węgiel,
• pellet drzewny,
• brykiet,
• inne paliwa występujące w postaci stałej.

Nie należy zakładać, iż pellet automatycznie zwalnia z częstszego czyszczenia, ponieważ spala się czyściej niż część innych paliw. Przepisy kwalifikują go jako paliwo stałe. Rzeczywistą ilość osadu mogą dodatkowo zwiększać niewłaściwe ustawienia kotła, słaby dopływ powietrza, zbyt niska temperatura spalania lub paliwo złej jakości.

Czyszczenie komina gazowego wykonuje się rzadziej

Z przewodów spalinowych od palenisk opalanych paliwem gazowym i ciekłym zanieczyszczenia trzeba usuwać co najmniej raz na sześć miesięcy użytkowania.

Mniejsza ilość widocznej sadzy nie oznacza, iż przewód można pozostawić bez kontroli. W instalacji mogą wystąpić inne problemy, między innymi:

• niedrożność spowodowana przez ptasie gniazdo,
• rozszczelnienie przewodu,
• nieprawidłowe odprowadzanie kondensatu,
• korozja elementów,
• cofanie spalin,
• niewystarczający dopływ powietrza do spalania.

W przypadku kotłów kondensacyjnych i systemów powietrzno-spalinowych trzeba dodatkowo przestrzegać instrukcji producenta oraz zasad serwisowania urządzenia. Kontrola przewodu kominowego nie zastępuje przeglądu samego kotła.

Czyszczenie komina a przegląd kominiarski – to dwie różne czynności

Czyszczenie polega na usunięciu nagromadzonych osadów, sadzy i innych zanieczyszczeń. Przegląd jest kontrolą stanu technicznego przewodów kominowych.

Podczas prawidłowo wykonanej kontroli ocenia się między innymi:

• drożność przewodów,
• ich szczelność i stan techniczny,
• prawidłowość podłączenia urządzeń,
• działanie ciągu,
• stan dostępnych elementów komina,
• przewody wentylacyjne,
• wykonanie zaleceń z poprzedniej kontroli.

Zgodnie z art. 62 Prawa budowlanego przewody kominowe – dymowe, spalinowe i wentylacyjne – powinny być kontrolowane co najmniej raz w roku. Obowiązek dotyczy również domów jednorodzinnych. Wyłączenie przewidziane dla takich domów odnosi się do innej części kontroli rocznej, a nie do sprawdzania instalacji gazowych i przewodów kominowych. Aktualny tekst ustawy jest dostępny w Elektronicznym Dzienniku Ustaw.

W dużych budynkach obowiązują dodatkowe terminy. Obiekty o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m² oraz inne obiekty o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m² poddaje się wskazanym kontrolom co najmniej dwa razy w roku – do 31 maja i do 30 listopada.

Kto może przeprowadzić przegląd komina?

Kontrolę grawitacyjnych przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych może przeprowadzić osoba posiadająca kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim. Kontrole mogą też wykonywać osoby z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi.

W przypadku kominów przemysłowych, wolno stojących oraz przewodów, w których ciąg jest wymuszany urządzeniem mechanicznym, konieczne mogą być odpowiednie uprawnienia budowlane. Nie każdy zakres instalacji może więc zostać skontrolowany wyłącznie na podstawie kwalifikacji mistrza kominiarskiego.

Przed zamówieniem usługi warto sprawdzić, czy osoba wykonująca kontrolę posiada wymagane kwalifikacje i będzie mogła wystawić prawidłowy e-protokół.

Czy właściciel domu może sam wyczyścić komin?

Przepisy przewidują wyjątek dotyczący kwalifikacji przy usuwaniu zanieczyszczeń z przewodów w:

• budynkach mieszkalnych jednorodzinnych,
• obiektach budownictwa zagrodowego,
• budynkach letniskowych.

Oznacza to, iż właściciel takiego obiektu może samodzielnie usunąć zanieczyszczenia z przewodu. Wyjątek nie znosi jednak wymaganej częstotliwości czyszczenia komina i nie zastępuje corocznej kontroli technicznej wykonywanej przez osobę uprawnioną.

Samodzielne czyszczenie wiąże się również z ryzykiem pracy na wysokości, uszkodzenia wkładu kominowego albo pozostawienia osadu w niedostępnej części przewodu. Bez odpowiednich narzędzi trudno sprawdzić szczelność i rzeczywisty stan instalacji. Z punktu widzenia bezpieczeństwa rozsądne jest więc powierzenie pracy kominiarzowi, szczególnie przed pierwszym rozpaleniem po dłuższej przerwie.

W budynkach wielorodzinnych, usługowych i innych obiektach nieobjętych wyjątkiem usuwanie zanieczyszczeń powinny wykonywać osoby posiadające kwalifikacje kominiarskie.

Czy czyszczenie komina kończy się e-protokołem?

Nie każda wizyta polegająca wyłącznie na czyszczeniu jest przeglądem wymaganym przez Prawo budowlane. E-protokół potwierdza wykonanie okresowej kontroli przewodów kominowych, a nie automatycznie każde mechaniczne usunięcie sadzy.

Od 18 września 2023 r. protokół z takiego przeglądu sporządza się elektronicznie w systemie obsługującym Centralną Ewidencję Emisyjności Budynków. GUNB wyjaśnia, iż e-protokół jest formą potwierdzającą wykonanie kontroli i zastąpił wcześniejszy dokument papierowy.

Po przeglądzie należy zapytać wykonawcę o e-protokół. Dokument można sprawdzić oraz pobrać z konta w systemie CEEB. Sam papierowy rachunek za czyszczenie nie zastępuje elektronicznego protokołu z wymaganej kontroli.

Co powinien zawierać protokół z przeglądu?

Protokół powinien wskazywać między innymi:

• datę przeprowadzenia kontroli,
• dane osoby kontrolującej i informacje o jej uprawnieniach,
• właściciela albo zarządcę obiektu,
• dane pozwalające zidentyfikować budynek,
• zakres kontroli,
• stwierdzone nieprawidłowości,
• zalecenia pokontrolne,
• termin usunięcia wykrytych problemów.

Jeżeli kominiarz stwierdzi nieszczelność, niedrożność albo inne uszkodzenie mogące powodować zagrożenie, samo otrzymanie protokołu nie kończy obowiązków właściciela. Nieprawidłowości trzeba usunąć w wyznaczonym terminie.

Dlaczego sadza w kominie jest niebezpieczna?

Sadza i smoliste osady zwężają światło przewodu oraz pogarszają ciąg. Mogą też ulec zapaleniu. Pożar sadzy powoduje bardzo silne nagrzanie komina, co może doprowadzić do pęknięcia jego konstrukcji i przeniesienia ognia na elementy budynku.

Niedrożny albo niesprawny przewód zwiększa również ryzyko cofania dymu i produktów spalania do pomieszczeń. Szczególnie niebezpieczny jest tlenek węgla, który jest bezbarwny, bezwonny i niewyczuwalny przez człowieka.

Państwowa Straż Pożarna wskazuje, iż niesprawność przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych należy do głównych przyczyn zatruć czadem w budynkach mieszkalnych. Czujka tlenku węgla zwiększa bezpieczeństwo, ale nie zastępuje czyszczenia, kontroli komina ani adekwatnej wentylacji.

Kiedy nie należy czekać na planowany termin czyszczenia komina?

Pilnego sprawdzenia instalacji wymagają między innymi:

• cofanie dymu do pomieszczenia,
• wyczuwalny zapach spalin,
• widoczne pęknięcia komina,
• nagłe pogorszenie ciągu,
• osypywanie się dużej ilości sadzy,
• mokre albo brunatne plamy na kominie,
• nietypowe odgłosy w przewodzie,
• ślady ptasiego gniazda,
• uruchomienie alarmu czujki tlenku węgla,
• pożar sadzy, choćby jeżeli gwałtownie wygasł.

Po pożarze sadzy przewód powinien zostać sprawdzony przed ponownym uruchomieniem paleniska. Nie można zakładać, iż brak widocznych uszkodzeń oznacza zachowanie szczelności komina.

Jeżeli alarmuje czujka czadu albo pojawiają się ból i zawroty głowy, nudności, osłabienie lub duszność, należy opuścić zagrożone pomieszczenie, zapewnić dopływ świeżego powietrza i wezwać pomoc. Nie wolno wracać do budynku wyłącznie po to, aby szukać źródła problemu.

Kiedy najlepiej zamówić czyszczenie i przegląd komina?

Kontrolę warto zaplanować przed rozpoczęciem intensywnego ogrzewania. Wrzesień i początek października pozwalają wykonać ewentualne naprawy przed nadejściem chłodów.

Nie oznacza to jednak, iż jedno czyszczenie przed sezonem wystarczy na całą zimę. Przy urządzeniach na paliwo stałe kolejny termin może wypaść już po trzech miesiącach użytkowania. Harmonogram powinien uwzględniać rzeczywisty czas pracy urządzenia oraz ilość powstającego osadu.

Podczas zamawiania usługi warto ustalić:

1. czy obejmuje czyszczenie przewodów;
2. czy zostanie wykonana okresowa kontrola stanu technicznego;
3. które przewody będą sprawdzane;
4. czy wykonawca posiada wymagane kwalifikacje;
5. czy po kontroli zostanie wystawiony e-protokół;
6. czy w cenie znajduje się usunięcie sadzy z wyczystki;
7. w jaki sposób zostaną przekazane zalecenia pokontrolne.

Brak przeglądu kominiarskiego może oznaczać konsekwencje

Prawo budowlane przewiduje karę grzywny za niewykonanie wymaganych kontroli okresowych. Najważniejszym skutkiem zaniedbania pozostaje jednak ryzyko pożaru, zatrucia tlenkiem węgla i kosztownego uszkodzenia budynku.

Brak aktualnej kontroli może również mieć znaczenie podczas likwidacji szkody przez ubezpieczyciela. Nie należy jednak twierdzić, iż w każdym przypadku automatycznie powoduje odmowę wypłaty odszkodowania. Ocena zależy od warunków polisy, przyczyny zdarzenia oraz związku między zaniedbaniem a powstałą szkodą.

Czyszczenie i przegląd komina – najważniejsze terminy

Właściciel domu ogrzewanego paliwem stałym powinien pamiętać o usuwaniu zanieczyszczeń co najmniej raz na trzy miesiące użytkowania. Przy paliwach ciekłych i gazowych minimalna częstotliwość wynosi raz na sześć miesięcy. Przewody wentylacyjne czyści się co najmniej raz w roku.

Niezależnie od tych terminów stan techniczny przewodów kominowych trzeba skontrolować przynajmniej raz w roku. Kontrolę wykonuje osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje, a jej potwierdzeniem jest e-protokół w systemie CEEB.

Samo wybranie sadzy nie zastępuje przeglądu. Z kolei sam przegląd nie sprawi, iż zabrudzony przewód stanie się drożny. Dla bezpieczeństwa domu potrzebne są obie czynności.