Spółki wodne bez darmowych gruntów z KOWR. Ministerstwo odpowiada KRIR

Spółki wodne nie mogą w tej chwili otrzymywać nieodpłatnie gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa pod budowę baz technicznych. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi z 26 maja 2026 r. wyjaśniło, iż obowiązujące przepisy nie dają Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa podstawy do takiego przekazywania nieruchomości.

Spółki wodne bez darmowych gruntów z KOWR. Ministerstwo odpowiada KRIR

To ważna informacja dla samorządu rolniczego i samych spółek wodnych, które odpowiadają m.in. za utrzymanie urządzeń melioracyjnych, poprawę stosunków wodnych i ochronę gruntów rolnych. Resort przyznaje, iż zadania te mają publiczne znaczenie, ale jednocześnie wskazuje, iż obecny status prawny spółek wodnych nie pozwala traktować ich jak podmiotów uprawnionych do preferencyjnego otrzymywania państwowej ziemi.

MRiRW: katalog uprawnionych jest zamknięty

Podstawą stanowiska ministerstwa jest ustawa z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Resort wskazuje, iż ustawa zawiera zamknięty katalog podmiotów, którym KOWR może nieodpłatnie przekazywać nieruchomości wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Spółki wodne nie zostały wymienione w art. 24 tej ustawy jako podmioty uprawnione do nieodpłatnego nabywania nieruchomości z ZWRSP. W praktyce oznacza to, iż KOWR nie może przekazać im ziemi bezpłatnie, choćby jeżeli grunt miałby zostać wykorzystany na bazę techniczną służącą gospodarce wodnej.

Ministerstwo podkreśla, iż w obecnym stanie prawnym brakuje podstawy do takiego działania.

Spółki wodne mogą pozyskiwać grunty, ale odpłatnie

Resort zwraca uwagę, iż spółki wodne wykonują zadania ważne z punktu widzenia rolnictwa. Ich działalność dotyczy m.in. utrzymania urządzeń melioracyjnych, ochrony gruntów rolnych i poprawy stosunków wodnych. Ma to szczególne znaczenie w warunkach coraz częstszych problemów z suszą, gwałtownymi opadami i lokalnymi podtopieniami.

Nie zmienia to jednak ich sytuacji prawnej w zakresie nabywania nieruchomości. Według MRiRW zdolność spółek wodnych do nabywania gruntów jest w tej chwili taka sama jak innych osób prawnych prawa prywatnego. Oznacza to, iż mogą pozyskiwać nieruchomości na zasadach ogólnych, czyli odpłatnie.

Innymi słowy: spółka wodna może kupić grunt, ale nie ma dziś prawa otrzymać go za darmo z zasobu KOWR.

Potrzebna byłaby zmiana ustawy

Ministerstwo wskazuje, iż ewentualne umożliwienie nieodpłatnego przekazywania gruntów z ZWRSP na rzecz spółek wodnych wymagałoby zmiany przepisów.

Najważniejsze byłoby rozszerzenie katalogu podmiotów wymienionych w art. 24 ustawy. Trzeba byłoby także jasno określić cel, na jaki nieruchomość mogłaby zostać przekazana, np. realizację inwestycji infrastrukturalnych związanych z gospodarką wodną.

Resort zwraca również uwagę na konieczność zabezpieczenia interesu Skarbu Państwa. Gdyby spółki wodne otrzymywały grunty nieodpłatnie, przepisy musiałyby określać zasady nadzoru oraz konsekwencje w sytuacji, gdy nieruchomość nie zostałaby wykorzystana zgodnie z celem przekazania.

Na razie nie będzie prac legislacyjnych

Kluczowa część odpowiedzi MRiRW jest jednoznaczna: na obecną chwilę nie jest planowane rozpoczęcie prac legislacyjnych, które umożliwiłyby nieodpłatne przekazywanie gruntów z ZWRSP spółkom wodnym.

To oznacza, iż postulat KRIR nie zostanie w tej chwili wdrożony. o ile spółki wodne chcą tworzyć bazy techniczne, muszą szukać gruntów na zasadach ogólnych albo korzystać z innych form współpracy lokalnej, np. z gminami, właścicielami prywatnymi lub innymi podmiotami.

Nie będzie też finansowania baz technicznych z KPO

KRIR wskazywała również na możliwość uruchomienia programu finansowanego ze środków Krajowego Planu Odbudowy, który pozwoliłby na budowę baz technicznych dla spółek wodnych. Ten postulat również nie został zaakceptowany.

Ministerstwo wyjaśnia, iż budowa takich baz nie mieści się w zakresie i celach inwestycji przewidzianych w KPO. Środki z Krajowego Planu Odbudowy mają charakter celowy i mogą być przeznaczane wyłącznie na działania uzgodnione z Komisją Europejską.

Chodzi przede wszystkim o reformy i inwestycje związane z transformacją klimatyczną, cyfryzacją, zwiększaniem odporności gospodarki oraz zasadą „nie czyń poważnych szkód”, czyli DNSH.

KPO ma ograniczenia czasowe i katalog kwalifikowalnych wydatków

Resort przypomina, iż finansowanie budowy baz technicznych dla spółek wodnych nie zostało przewidziane w obowiązujących komponentach KPO ani w katalogu kwalifikowalnych wydatków.

Znaczenie ma także czas. Środki z KPO muszą zostać zakontraktowane i rozliczone w terminach wynikających z przepisów unijnych. Ogólny termin realizacji i rozliczenia wszystkich reform oraz inwestycji w ramach KPO upływa 31 sierpnia 2026 r.

Ministerstwo wskazuje dodatkowo, iż inwestycja dotycząca zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich, oznaczona jako B3.3.1, została zakończona 12 grudnia 2025 r. To zamyka możliwość dopisania do niej nowych wydatków związanych z bazami technicznymi dla spółek wodnych.

Problem spółek wodnych pozostaje nierozwiązany

Odpowiedź MRiRW nie kwestionuje znaczenia spółek wodnych dla rolnictwa. Pokazuje jednak, iż obecne instrumenty prawne i finansowe nie przewidują prostego mechanizmu przekazywania im gruntów ani finansowania baz technicznych z KPO.

Dla rolników ma to praktyczne znaczenie. Spółki wodne często odpowiadają za utrzymanie infrastruktury, od której zależy sprawne odprowadzanie nadmiaru wody, retencja, stan rowów, drenowania i urządzeń melioracyjnych. Bez odpowiedniego zaplecza technicznego ich działanie może być ograniczone.

Na razie jednak resort nie planuje zmian ustawowych. To oznacza, iż budowa baz technicznych dla spółek wodnych będzie musiała opierać się na innych źródłach finansowania i innych formach pozyskiwania nieruchomości niż nieodpłatne przekazanie gruntów z zasobu KOWR.