UOKiK uderza w mleczarnie. Rolnicy mają przestać być zakładnikami umów

Prezes UOKiK bierze pod lupę umowy zawierane między mleczarniami a rolnikami. Urząd wskazuje szereg praktyk, które mogą naruszać przepisy dotyczące przewagi kontraktowej i zapowiada dalsze działania na rzecz poprawy sytuacji dostawców mleka. W centrum uwagi znalazły się m.in. zasady ustalania cen, badania jakości surowca, długość wypowiedzeń umów oraz klauzule wyłączności.

UOKiK uderza w mleczarnie. Rolnicy mają przestać być zakładnikami umów

UOKiK chce uporządkować rynek mleka

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów kontynuuje dialog z branżą mleczarską, którego celem jest wypracowanie bardziej przejrzystych i uczciwych zasad współpracy między przetwórcami a producentami mleka.

– Nasze działania absolutnie nie ograniczają się do nakładania kar. Tam, gdzie to tylko możliwe, stawiamy na dialog, którego celem jest jak najszybsze wyeliminowanie zachowań niekorzystnych dla rolników i wypracowanie najlepszych praktyk rynkowych – podkreśla Tomasz Chróstny.

W rozmowach uczestniczą przedstawiciele branży, w tym Polska Izba Mleka, Krajowy Związek Spółdzielni Mleczarskich, Krajowe Stowarzyszenie Mleczarzy oraz Związek Polskich Przetwórców Mleka.

Rolnicy bez wpływu na cenę mleka? UOKiK ma zastrzeżenia

Jednym z najważniejszych problemów wskazywanych przez urząd są zapisy pozwalające mleczarniom na jednostronne ustalanie lub zmianę ceny skupu mleka.

Zdaniem UOKiK dostawca powinien mieć możliwość zaakceptowania nowych warunków lub wypowiedzenia umowy. Co więcej, w okresie wypowiedzenia powinny obowiązywać dotychczasowe stawki, a nie ceny narzucone jednostronnie przez przetwórcę.

Dla wielu gospodarstw kwestia ta ma najważniejsze znaczenie, ponieważ cena mleka bezpośrednio wpływa na rentowność produkcji.

Badania jakości pod większą kontrolą

Kolejnym obszarem budzącym wątpliwości są procedury badania jakości mleka.

Urząd zwraca uwagę na sytuacje, w których rolnik nie ma możliwości zweryfikowania wyników analiz wykonanych przez laboratorium należące do przetwórcy. Zastrzeżenia budzi również sposób naliczania kosztów badań.

Według UOKiK opłaty powinny być przejrzyste i jasno określone. Nie powinno dochodzić do obciążania dostawców nieograniczonymi lub ryczałtowymi kosztami bez wskazania ich maksymalnej wysokości.

Koniec z wielomiesięcznym „uwięzieniem” w umowie?

Urząd krytycznie ocenia także bardzo długie okresy wypowiedzenia umów.

W niektórych przypadkach rolnik może być związany kontraktem choćby przez 12–15 miesięcy, jeżeli wypowiedzenie jest skuteczne wyłącznie na koniec roku kalendarzowego. Zdaniem UOKiK takie rozwiązania mogą nadmiernie ograniczać swobodę prowadzenia działalności.

Rekomendowane są terminy wypowiedzenia wynoszące od jednego do maksymalnie sześciu miesięcy.

Klauzula wyłączności pod ostrzałem

Szczególne zainteresowanie urzędu wzbudzają także umowy zawierające klauzule wyłączności.

Problem pojawia się wtedy, gdy rolnik nie może sprzedać mleka innemu odbiorcy, a jednocześnie przetwórca ogranicza ilość odbieranego surowca. W takiej sytuacji producent zostaje pozbawiony możliwości zagospodarowania nadwyżek.

Według UOKiK, jeżeli dostawca jest zobowiązany do wyłącznej współpracy z jednym podmiotem, mleczarnia powinna odbierać całość produkcji lub umożliwić sprzedaż nadwyżek innym odbiorcom.

Epidemie i klęski żywiołowe nie mogą oznaczać kar

Urząd zwraca również uwagę na zapisy dotyczące tzw. siły wyższej.

Niektóre umowy wymagają zgłoszenia zdarzeń losowych w bardzo krótkim czasie, np. w ciągu 12 godzin, pod groźbą kar finansowych. UOKiK uważa takie terminy za nierealne.

W umowach powinien znaleźć się jasny katalog zdarzeń, takich jak susza, powódź, epidemie zwierząt czy inne sytuacje nadzwyczajne, wraz z rozsądnym terminem ich zgłoszenia.

Mlekpol i OSM Koło już zmieniły praktyki

Działania UOKiK na rynku mleka nie są nowością. Od nowelizacji przepisów dotyczących przewagi kontraktowej w 2021 r. urząd może badać również relacje pomiędzy spółdzielniami a ich członkami.

Do tej pory wydano dwie decyzje wobec Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Kole oraz Mlekpol. W obu przypadkach przedsiębiorcy zobowiązali się do zmiany kwestionowanych zapisów i praktyk.

Nowe standardy dla całej branży

UOKiK podkreśla, iż celem prowadzonych działań nie jest wyłącznie ściganie nieprawidłowości, ale stworzenie standardów, które zapewnią rolnikom większą przejrzystość i bezpieczeństwo współpracy z mleczarniami.

Dla producentów mleka może to oznaczać większy wpływ na warunki sprzedaży surowca, bardziej przejrzyste rozliczenia oraz łatwiejszą możliwość zmiany odbiorcy w przypadku niekorzystnych warunków współpracy. W obliczu rosnących kosztów produkcji i presji cenowej na rynku mleka takie zmiany mogą mieć istotne znaczenie dla stabilności wielu gospodarstw.