Uprawa gryki – wymagania, siew i plonowanie w praktyce

Gryka jest rośliną, która oprócz korzystnych adekwatności prozdrowotnych, posiada wiele korzystnych cech agroekologicznych. Na powodzeniu uprawy może zaważyć kilka czynników. Na co warto zwrócić uwagę?

Gryka – znaczenie i adekwatności rośliny

Gryka to roślina należąca do rodziny rdestowatych (Fagopyrum Mill.). Uprawa gryki znana jest na świecie od kilku tysięcy lat. W Polce gatunek ten uprawiany jest na małą skalę, najwięcej w województwie lubelskim, dolnośląskim i pomorskim. Według FAO przeciętny plon gryki z 1 ha jest na poziomie ok. 1 tony. Niemniej jednak doświadczenia badawcze i praktyka rolnicza pokazują, iż potencjał plonotwórczy rośliny jest znacznie wyższy i może być na poziomie choćby 2–2,5 t/ha. Pamiętajmy jednak, iż taki poziom plonowania możliwy jest przy odpowiednich warunkach glebowo-klimatycznych oraz agrotechnice.

Gryka charakteryzuje się wieloma walorami żywieniowymi i prozdrowotnymi, stąd też chętnie wybierana jest przez konsumentów. Poza tym ma duże znaczenie agroekologiczne i można ją uprawiać w szerokim spektrum warunków glebowych. Głęboki system korzeniowy gryki oraz szybki rozwój liści wpływają na poprawę struktury gleby, chronią ją przed erozją oraz skutecznie ograniczają chwasty.

Gryka dobrze wykorzystuje składniki pokarmowe, głównie fosfor z trudno dostępnych form. Roślinę tę cechują również adekwatności fitosanitarne. Gryka ogranicza występowanie mątwika burakowego w glebie, co czyni ją wartą uwagi jako dobry przerywnik zmianowania na glebach zwięzłych. Gatunek ten stanowi cenny pożytek dla pszczół oraz innych owadów zapylających, co jest ważne z punktu integrowanej uprawy. Uprawa gryki wpływa korzystnie na zachowanie równowagi ekologicznej, co jest również ważne w nowych unijnych założeniach. Gryka jest źródłem wartościowego pyłku, a w sprzyjających warunkach pogodowych z 1 ha można uzyskać średnio do 300 kg miodu, chociaż najczęściej jest to 120–150 kg.

Gryka – wymagania i warunki uprawy gryki

Gryka jest rośliną wrażliwą na zmiany klimatyczne, dlatego odznacza się dużą zawodnością plonowania. Do ograniczania jej rozwoju przyczyniają się najczęściej niedobór opadów i duże wahania temperatury, dlatego może zostać uszkodzona przez przymrozki. Gatunek ten odznacza się bardzo szybkim wzrostem i dużymi wymaganiami wodnymi, a niedobór opadów w okresie od wschodów do pełni kwitnienia może znacznie ograniczyć jej wzrost. Niekorzystne są również bardzo wysokie temperatury i suche powietrze w okresie kwitnienia. Takie warunki nie sprzyjają zapylaniu kwiatów.

Największe plony uzyskuje się na kompleksach pszennych i żytnim bardzo dobrym. Gryka sprawdzi się również na glebach należących do kompleksu żytniego dobrego, czyli lżejszych, mających zwięźlejsze podłoże. Takie stanowiska powinny być prowadzone w wysokiej kulturze. Gryka ma małe wymagania glebowe i zdolności pobierania składników trudno dostępnych dla innych roślin. Jest to również roślina tolerująca niskie pH gleby.

Najlepszym przedplonem dla gryki są rośliny bobowate, tj. łubin żółty, seradela czy bobowate drobnonasienne, jak np. koniczyna czerwona czy koniczyna perska. Gryka może być również uprawiana po ziemniakach, burakach pastewnych czy kukurydzy. Rośliny zbożowe są średnim przedplonem. Nie poleca się siania gryki po gryce, ze względu na ryzyko rozprzestrzeniania chorób i szkodników. Gryki nie należy uprawiać na oborniku i nawozach zielonych. Rośliny na takim stanowisku są często zbyt wybujałe, wydłużają okres wegetacji i słabiej zawiązują nasiona. Ważne w uprawie gryki jest również dokładne przygotowanie gleby. Gleba powinna być dobrze napowietrzona i spulchniona. W innym razie delikatne korzenie gryki nie będą mogły się dobrze rozrastać.

Kiedy siać grykę i ile wysiewu na ha zastosować?

Gryka jest rośliną wrażliwą na przymrozki, dlatego siew odbywa się zwykle wtedy, gdy temperatura gleby na głębokości 5–10 cm będzie wynosiła 10–12°C. W południowej i zachodniej części kraju termin przypada najczęściej na 10–20 maja, natomiast w chłodniejszych regionach północno-wschodnich na 23–30 maja.

Chcąc ustalić optymalny termin siewu należy mieć również na uwadze fakt, iż gryka jest rośliną obojętną na długość dnia. Niemniej jednak długość dnia wpływa na jej rozwój, dlatego nie należy ani zbytnio opóźniać ani przyspieszać terminu wysiewu. Wczesny termin siewu wydłuża okres wegetacji, a składniki pokarmowe i woda są pobierane w większej ilości, a to sprzyja uzyskiwaniu wyższych plonów. Jednak występujące w tym czasie przymrozki mogą uszkadzać rośliny. Natomiast podczas opóźnionych siewów wzrasta ryzyko wystąpienia suszy i wysokich temperatur w okresie kwitnienia gryki, co wpływa na zawiązywanie się nasion oraz sprawia, iż dostęp wody, szczególnie na glebach lekkich jest utrudniony, co przekłada się na otrzymywanie plonów.

Nawożenie i zapotrzebowanie na składniki

Gryka jest gatunkiem bardziej tolerancyjnym na kwaśny odczyn gleby. Optymalnym pH pod jej uprawę na piaskach wynosi 5,0, natomiast na glebach gliniastych 5,8. Do wydania plonu 2,5 t nasion i t słomy/ha roślina potrzebuje 90 kg azotu, 60 kg fosforu i 150 kg potasu. Dawki nawozów należy ustalić, uwzględniając zasobność składników pokarmowych w glebie. Gryka dodatnio reaguje na nawożenie mikroelementami, tj. bor, mangan, cynk, molibden. Dokarmienie tymi składnikami zwiększa plon o ok. 10%.

Chwasty, choroby i szkodniki w uprawie gryki

Najważniejszymi chwastami w uprawie gryki są komosa biała, rzodkiew świrzepa, rdestówka powojowata, szczawie, gryka tatarka czy chwastnica jednostronna. Rzadziej w uprawie gryki można spotkać takie gatunki, jak włośnica zielona i sina, poziewnik szorstki, szarłat szorstki czy żółtlica drobnokwiatowa.

Chwastem, który bardzo często spotykany jest w uprawie gryki jest komosa. Fot. A. Wieremczuk

W uprawie gryki mogą występować zmieniki. Fot. A. Wieremczuk

Zwalczanie chwastów w gryce jest bardzo utrudnione. W przypadku chorób ze względu na małą popularność tej uprawy, ryzyko porażenia gryki jest niskie. Niemniej jednak wzrost zainteresowania oraz zmiany klimatu mogą spowodować zwiększenie znaczenia chorób w tych uprawach.

Najważniejszymi chorobami gryki są: mączniak rzekomy gryki, plamistości liści i łodyg, szara pleśń, zgnilizna korzeni i pędu gryki oraz zgorzel siewek. Gryka nie jest rośliną atrakcyjną dla szkodników, stąd też często wykorzystywana jest w płodozmianie w celu ograniczania nicieni i innych szkodników glebowych. Zawarte w korzeniach związki mogą zaburzać rozwój tych agrofagów. Mniejsze żerowanie szkodników wynika również z mniejszej powierzchni uprawy tego gatunku. Niemniej jednak na gryce mogą żerować zmieniki, skoczki, wciornastki oraz mszyce (mszyca brzoskwiniowa, mszyca burakowa, mszyca kruszynowo-ogórkowa, mszyca szakłakowo-ziemniaczana, mszyca ziemniaczana oraz mszyca szklarniowa plamista.