Europa wchodzi w fazę bezprecedensowego wzrostu wydatków na zbrojenia, a Polska wyrasta na lidera tego trendu. Czy rekordowe nakłady na obronność staną się trwałym silnikiem polskiej gospodarki? Analizujemy, jak miliardowe inwestycje wpływają na wzrost PKB, rozwój nowoczesnych technologii oraz dlaczego kluczem do sukcesu jest budowa silnej, krajowej bazy przemysłowej.
fot. iStock- o 2,7 pkt. proc. PKB zwiększa się przeciętnie udział wydatków obronnych w typowym boomie zbrojeniowym, który trwa ponad 2,5 roku
- 1,3 pkt. proc. PKB wyniesie dodatkowy impuls zbrojeniowy w UE do 2030 r., przy czym jego wpływ na wzrost zależy od struktury wydatków i skali współpracy europejskiej
Europa w obliczu zbrojeniowego boomu
Europa wchodzi w okres silniejszego impulsu zbrojeniowego. MFW wskazuje, iż w latach 2020–2024 około połowa państw zwiększyła nakłady na obronność. Udział państw przeznaczających ponad 2% PKB na ten cel wzrósł do niemal 40% w 2024 roku. Wcześniej, mianowicie w 2018 roku, wskaźnik ten wynosił zaledwie 27%. W reprezentatywnej grupie państw UE dodatkowe wydatki obronne zwiększą się o 1 pkt. proc. PKB w 2026 r. i 1,3 pkt. proc. w 2030 r. Polska należy do państw, w których skala tego wzrostu była szczególnie duża: wydatki obronne wzrosły z 2,2 proc. PKB w 2021 r. do szacowanych 4,5 proc. w 2025 r.
Inwestycje jako główny kanał wzrostu
Inwestycje stanowią główny kanał, przez który wydatki obronne mogą przełożyć się na trwalszy wzrost. W modelu dla Europy MFW pokazuje, iż większy udział wydatków inwestycyjnych wzmacnia długookresowe efekty makroekonomiczne, ponieważ zwiększa zasób kapitału publicznego i wspiera produktywność. Jeszcze lepsze rezultaty przynosi scenariusz bardziej skoordynowanych wydatków obronnych, oparty na wspólnych zakupach i mniejszej importochłonności. W takim układzie impuls obronny silniej wspiera inwestycje i ogranicza presję na nierównowagi zewnętrzne.
Mechanizm wpływu wydatków na PKB
Wydatki obronne nie działają jednak jak automatyczny silnik wzrostu. Na podstawie danych ze 164 państw MFW szacuje, iż przeciętny mnożnik wydatków obronnych wynosi blisko 1. Wskaźnik ten zmienia się jednak zależnie od sposobu finansowania, trwałości impulsu oraz struktury samych wydatków. najważniejsze znaczenie dla jego ostatecznej wysokości ma również udział importu sprzętu wojskowego. Typowy boom obronny zwiększa wydatki o około 2,7 pkt. proc. PKB i w około dwóch trzecich finansowany jest wyższym deficytem. Jednocześnie w ciągu trzech lat od początku boomu deficyt sektora finansów publicznych pogarsza się przeciętnie o 2,6 pkt. proc. PKB, a dług publiczny rośnie o około 7 pkt. proc. PKB. O sile wpływu na PKB decyduje więc nie tylko skala nakładów, ale także to, jaka część tego popytu zostaje w gospodarce krajowej i europejskiej.
Rozwój bazy przemysłowej w Polsce i regionie
Dla Polski i regionu najważniejszy będzie wpływ impulsu obronnego na przemysł. Mianowicie chodzi o realne przełożenie tych wydatków na rozwój krajowej oraz europejskiej bazy przemysłowej. W Polsce wydatki na wyposażenie wzrosły z 0,7 proc. PKB w 2021 r. do 2,4 proc. w 2025 r. i stanowią już ponad połowę nakładów obronnych, ale znaczna część tych zakupów miała charakter importowy.
Z perspektywy wzrostu najważniejsze są segmenty budujące trwałą wartość dodaną w kraju i Europie. Zaliczamy do nich produkcję komponentów, serwis, modernizację oraz budowę infrastruktury. Ważne jest również oprogramowanie oraz nowoczesna działalność badawczo-rozwojowa B+R. MFW szacuje też, iż wzrost wydatków obronnych partnerów handlowych o 1 proc. ich PKB podnosi PKB gospodarek zaawansowanych o około 0,2 proc., a efekty są jeszcze silniejsze w zintegrowanych obszarach handlowych, jak UE. Korzyści dla Polski mogą płynąć zarówno z własnych zamówień, jak i z rosnącego popytu inwestycyjnego w Europie. najważniejsze znaczenie będzie miał również nasz aktywny udział w regionalnych łańcuchach dostaw.
