Złącza elektryczne w ciągniku – mały element, duży problem. Co się tu psuje i dlaczego?

Czy mieliście kiedykolwiek problem z elektryką w swoim ciągniku, kombajnie, przyczepie, ładowarce czy innej maszynie rolniczej? prawdopodobnie tak było. Pomijając przypadki losowe czy ingerencję kun, to właśnie elektryka uchodzi zwykle za najsłabsze ogniwo naszego sprzętu. A w niej najsłabszy punkt – złącza. Co trzeba wiedzieć, by zapobiec problemom?

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu instalacja elektryczna w ciągniku była krótka, prosta i w zasadzie ograniczała się do świateł, rozrusznika i prądnicy. Dziś? Dziś elektryka jest wszędzie. W ciągniku, kombajnie, ładowarce teleskopowej, opryskiwaczu, a choćby w przyczepie – wszędzie mamy przewody, czujniki, sterowniki i magistrale danych.

To właśnie instalacją elektryczną przesyłane jest napięcie do elementów wykonawczych maszyny, ale też sygnały sterujące i informacyjne (CAN). ISOBUS, czujniki, zawory proporcjonalne – bez prądu nowoczesna maszyna rolnicza jest tylko bardzo drogim kawałkiem żelaza.

Fabryczne złacza elektryczne w nowych ciągnikach są bardzo dobrze zabezpieczone zarówno przed przypadkowym urwaniem, jak i przede wszystkim przed wilgocią, fot. Adam Ładowski

I choć same przewody – jeżeli są dobrej jakości – potrafią służyć latami, to instalacja elektryczna ma swoje słabe punkty. I nie są nimi zwykle ani alternator, ani akumulator. Są nimi… połączenia.

Złącza elektryczne, czyli miejsca, w których jedna wiązka spotyka się z drugą. To właśnie tam najczęściej zaczynają się problemy. I to o nich – jako użytkownicy – powinniśmy pamiętać.

Pokrywka złącza elektrycznego posiada uszczelkę zabezpieczającą gniazdo przed wilgocią. Po odpięciu złącza należy ją dokręcać, a stan uszczelki kontrolować, fot. Adam Ładowski

Producenci się starają, ale fizyki nie oszukasz

Trzeba oddać producentom maszyn rolniczych jedno: dbają, by złącza elektryczne były wykonane z materiałów możliwie jak najbardziej odpornych. Tylko iż najważniejsze pytanie brzmi: na co odpornych? Bo ciągnik nie pracuje w laboratorium, tylko na słońcu, w kurzu, błocie, deszczu i po myciu myjką ciśnieniową. A to jest środowisko wyjątkowo nieprzyjazne dla elektryki.

Przyjrzyjmy się dwóm największym wrogom złączy elektrycznych.

Promieniowanie UV, czyli słońce też szkodzi i to bardzo

Słońce kojarzy się raczej pozytywnie – dobra pogoda, szybkie żniwa, sucha ziemia. Niestety dla wielu złączy elektrycznych promieniowanie UV jest jak powolna choroba przewlekła. Szczególnie wtedy, gdy są wykonane z plastiku niskiej jakości.

Plastikowe złącza niskiej jakości wystawione na słońce i wilgoć już po jednym sezonie mogą być do wymiany, fot. Adam Ładowski

Długotrwałe nasłonecznienie powoduje, iż tworzywo zmienia swoje adekwatności. Mówiąc prosto: plastik kruszeje. Złącze twardnieje, pęka, traci elastyczność i przestaje dobrze dociskać styki. A stąd już tylko krok do niestabilnego połączenia elektrycznego albo rozszczelnienia.

No ale przecież to niskie napięcie

Ktoś powie: „Przecież w instalacji jest tylko 12 albo 24 V”. Owszem, napięcie jest niskie, ale w wielu obwodach – zwłaszcza dodatkowego oświetlenia, wentylatorów czy silników elektrycznych – płyną dość duże prądy. jeżeli styk jest słaby, zaśniedziały albo luźny, gwałtownie pojawia się dodatkowy opór. A opór oznacza ciepło.

Korozja złacza elektrycznego zawsze oznacza dodatkowy opór prądu, a to równa się wydzielanie ciepła, które wzmaga korozję, fot. Adam Ładowski

Efekt? Złącze się grzeje, wypala, styki czernieją, a czasem dochodzi do zwarcia. I nagle z drobnej, plastikowej kostki robi się bardzo realne ognisko pożaru. Wystarczy chwila nieuwagi i maszyna zamiast pracować – dymi.

Wilgoć – wróg numer jeden każdej elektryki

Jeśli jest coś, czego złącza elektryczne nie znoszą, to jest to wilgoć i woda. I to bez wyjątku. choćby najlepsze materiały nie są w stanie w nieskończoność opierać się kondensacji pary wodnej, błotu czy deszczowi.

Poważni producenci stosują dziś specjalne złącza hermetyczne, które mają uszczelki i konstrukcję niedopuszczającą wilgoci do styków. I to jest bardzo dobra praktyka. Problem w tym, iż choćby złącze hermetyczne nie lubi być non stop zalewane wodą.

Wilgoć powoduje:

• korozję styków,
• ucieczkę prądu do masy,
• przepięcia i błędy elektroniki,
• niestabilne zasilanie czujników i sterowników.

Dlatego – jeżeli tylko konstrukcja maszyny na to pozwala – złącza elektryczne powinny być osłonięte od bezpośredniego działania deszczu. Czasem wystarczy prosta osłona, odpowiednie ułożenie wiązki albo unikanie zwisających „kostek” pod kabiną.

Gniazda CAN należy osłonić przed działaniem wilgoci oryginalnymi zaślepkami. W przypadku ich braku, można je osłonić taśmą, jednak jej stan należy kontrolować. Ta jest do wymiany, fot. Adam Ładowski

Myjka ciśnieniowa? Tak, ale… ostrożnie!

Na koniec temat, który wraca jak bumerang: mycie maszyn. Owszem, czysty ciągnik wygląda lepiej i łatwiej zauważyć wycieki. Ale myjka ciśnieniowa nie służy instalacji elektrycznej. Szczególnie gorąca woda pod wysokim ciśnieniem.

Gniazda elektryczne w czasie mycia myjką lepiej ominąć. Zawsze sprawdzić stan przykrywki, fot. Adam Ładowski

Kierowanie strumienia bezpośrednio na złącza elektryczne czy skrzynki bezpieczników to proszenie się o kłopoty. Taki strumień potrafi:

• rozszczelnić choćby dobre złącze,
• wypchnąć uszczelkę,
• mechanicznie uszkodzić plastik,
• wtłoczyć wodę tam, gdzie nie powinna się znaleźć.

A potem zaczynają się „cuda”: raz działa, raz nie działa, kontrolki świecą jak chcą, a winny okazuje się niewinny z pozoru konektor.

Używając myjki ciśnieniowej, rozrusznik powinniśmy omijać. Ważne, żeby woda nie dostała się do przewodów peszel, fot. Adam Ładowski

Wniosek? Małe rzeczy mają znaczenie

Złącza elektryczne nie są wieczne. Niestety. Ale świadomość ich słabych punktów pozwala wydłużyć ich życie. Czasem wystarczy obejrzeć instalację, poprawić luźne połączenie, osłonić kostkę przed słońcem albo… odpuścić mycie myjką w newralgicznych miejscach.

Bo w nowoczesnej maszynie rolniczej elektryka to już nie dodatek – to układ nerwowy. A ten warto chronić, choćby jeżeli składa się z małych plastikowych elementów.