Zdjęcie: Azja przechodzi na biopaliwa

Biopaliwa stały się głównym instrumentem obronnym azjatyckich gospodarek po tym, jak wojna z Iranem i paraliż logistyczny w rejonie Cieśniny Ormuz uruchomiły globalny efekt domina. Kraje azjatyckie, ratując swoje bilanse płatnicze przed astronomicznymi cenami ropy, masowo przestawiają się na zieloną energię. Ten odległy geopolityczny zwrot rykoszetem uderza w Europę. Polscy rolnicy, którzy już teraz zmagają się z rekordowymi cenami paliw i nawozów, muszą przygotować się na kolejne przetasowania na rynkach surowcowych. Które sektory odczują największą presję cenową i jak na te zawirowania reaguje rynek cukru oraz buraków?

Globalny brak ropy: Krajowe biopaliwa jako ucieczka przed drogim dolarem

Fizyczne odcięcie dostaw surowca z Bliskiego Wschodu wywołało natychmiastowy szok podażowy. Cieśnina Ormuz, będąca najważniejszym wąskim gardłem globalnego handlu naftowego, została sparaliżowana, przez co z rynku z dnia na dzień zniknęły miliony baryłek ropy. W klasycznej ekonomii mniejsza dostępność towaru oznacza drastyczny wzrost jego ceny, jednak w tym przypadku sytuację azjatyckich importerów pogarsza potężny mechanizm finansowy: globalna ucieczka kapitału w stronę bezpiecznych przystani, czyli dolara amerykańskiego (USD).

Dla potężnych, rozwijających się gospodarek Azji, które są importerami netto energii, oznacza to zabójcze, podwójne uderzenie inflacyjne. Państwa takie jak Indie czy Indonezja muszą płacić znacznie więcej za każdą baryłkę dramatycznie brakującej ropy, a na dodatek transakcje te rozliczane są w rekordowo mocnym dolarze, co błyskawicznie drenuje ich krajowe rezerwy walutowe.

W obliczu pustych tankowców i braku fizycznego surowca, masowy zwrot ku własnym biopaliwom przestał być projektem ekologicznym – stał się twardą strategią przetrwania i próbą uniezależnienia transportu od zablokowanych szlaków morskich. W efekcie Indie możliwie jak najszybciej wdrażają komponenty bioetanolowe i paliwa Flex-Fuel (E85/E100), Indonezja uruchamia program biodiesla B50, a Malezja przechodzi na standard B15.

Co będzie drożeć? Presja na odpady tłuszczowe i fracht morski

W pierwszej kolejności potężna presja wzrostowa dotyczy biokomponentów i biopaliw drugiej generacji. Sukcesywnie drożeć będzie zużyty olej roślinny (UCO – Used Cooking Oil) oraz tłuszcze zwierzęce. Sektor lotniczy, zmuszony do redukcji emisji w dobie kryzysu naftowego, masowo kontraktuje surowce do produkcji paliw SAF (Zrównoważonych Paliw Lotniczych). Przykładem jest nowo powstająca fabryka w Kenii przetwarzająca odpady tłuszczowe. Popyt w tym segmencie zaczyna przewyższać podaż, co przełoży się na wzrost cen estrów na całym świecie.

Równolegle decyzja Indonezji o zatrzymaniu oleju palmowego na rynku wewnętrznym drastycznie kurczy ofertę eksportową. Choć Ameryka Południowa notuje wysokie zbiory soi, to koszty logistyki morskiej – windowane przez drogie paliwo okrętowe (bunkier) i wysokie premie za ryzyko wojenne – podnoszą ostateczną cenę transakcyjną surowców oleistych w europejskich portach. Dla polskiego rynku oznacza to utrzymanie wysokich cen rzepaku oraz śruty sojowej i rzepakowej, które stanowią bezpośrednią alternatywę dla drożącego komponentu palmowego.

Kolejnym sektorem podlegającym presji jest lokalna żywność przetworzona w Azji (gastronomia, street food), gdzie ceny olejów jadalnych rosną ze względu na barierę drogiego dolara i koszty transportu. W efekcie premier Indii Narendra Modi zaapelował choćby do obywateli o ograniczenie spożycia olejów roślinnych o 10%, próbując ratować bilans płatniczy państwa przed drenującym importem.

Paradoks słodkiego rynku: Indie wprowadzają embargo, cukier tanieje

W tym całym geopolitycznym tyglu paradoksalnie zachowuje się rynek cukru. 16 maja 2026 roku rząd w Delhi ogłosił natychmiastowy zakaz eksportu cukru do końca września, aby chronić swój rynek przed drożyzną i widmem suszy wywołanej przez El Niño. Statystyki pokazują drastyczny zjazd indyjskiej nadwyżki eksportowej – z 11 mln ton w okresie 2021/2022 do zaledwie ok. 0,9 mln ton obecnie.

Mimo tak radykalnego kroku ze strony Indii, globalny indeks cen cukru FAO zaliczył głęboką korektę, spadając do poziomu 88,5 punktu (najniżej od grudnia 2020 roku). Na giełdach w Londynie i Nowym Jorku kontrakt lipcowy (SBN26) runął z dawnych maksimów rzędu 28 centów i szoruje po dnie w okolicach 15 centów za funt.

Dlaczego światowy rynek zignorował decyzję Indii oraz impuls z drogiej ropy naftowej? Kluczem jest potęga podażowa Brazylii. Ameryka Południowa notuje wybitny start kampanii i zbiera rekordowe ilości trzciny. Skala brazylijskiej produkcji jest tak gigantyczna, iż tamtejsze zakłady jednocześnie zaspokajają popyt na krajowy etanol i zalewają świat milionami ton cukru, z nawiązką pokrywając lukę po Indiach. Dodatkowo poprawa prognoz w Chinach i Tajlandii ostatecznie odebrała giełdowym bykom argumenty do wzrostów. Indyjska blokada nie stała się więc kołem ratunkowym dla globalnych cen.

Rachunek dla polskiego rolnika: Koszty energii kontra szanse rzepaku

Dla polskiego rolnika płyną z tej sytuacji dwojakie wnioski. Z jednej strony konflikt na Bliskim Wschodzie oznacza utrzymanie wysokich cen oleju napędowego na stacjach oraz drogich nawozów azotowych, których koszty produkcji są ściśle powiązane z rynkiem gazu i surowców energetycznych. Z drugiej strony, ograniczenie eksportu oleju palmowego przez Azję i drogi fracht tworzą naturalny „parasol ochronny” nad cenami krajowego rzepaku, który będzie poszukiwany przez europejski przemysł tłuszczowy.

Przyszłość buraka cukrowego w dobie globalnej bessy

Jeśli chodzi o buraki cukrowe, polscy plantatorzy muszą przygotować się na ostrożną politykę cenową cukrowni. Przejście globalnego rynku cukru w fazę głębokiej bessy (co dobitnie potwierdzają giełdowe wykresy w okolicach 15 centów) przełoży się na silną presję ze strony koncernów na obniżki stawek bazowych w nowych umowach kontraktacyjnych.

Ponadto wysokie koszty energii (węgiel, gaz) niezbędnej do funkcjonowania cukrowni ograniczą marżę, jaką zakłady będą mogły podzielić się z rolnikami w formie premii. Mimo to, przy ogólnej słabej koniunkturze na rynku zbóż, burak cukrowy wspierany dopłatami bezpośrednimi wciąż pozostanie jedną z najbardziej stabilnych finansowo upraw w płodozmianie. Globalny rynek surowców działa jak system naczyń połączonych – azjatycka ucieczka ku biopaliwom i brazylijska nadprodukcja cukru bezpośrednio decydują o tym, co opłaca się siać nad Wisłą.

Opracowanie: Agro Profil Źródła danych: FAO, AP, Barchart, Analizy Własne