2 godzin temu
Rosnące ceny nawozów i coraz częstsze okresy suszy zmuszają rolników do szukania oszczędności bez ryzyka spadku plonu. Coraz więcej uwagi poświęca się mikoryzie – naturalnej symbiozie korzeni zbóż z grzybami glebowymi. To rozwiązanie może zwiększyć efektywność pobierania fosforu, azotu i mikroskładników, poprawić odporność na stres oraz pozwolić ograniczyć nawożenie mineralne bez strat w wydajności.
Nawożenie zbóż jest jednym z podstawowych czynników decydujących o kosztach ich produkcji. Konieczność stosowania zbilansowanego nawożenia wiąże się z potrzebą utrzymania na optymalnym poziomie zasobności gleby w składniki pokarmowe, przy jednoczesnym wykorzystaniu genetycznego potencjału plonotwórczego roślin, a także zwiększaniu wydajności produkcji roślinnej. Duże znaczenie ma stopień wykorzystania składników pokarmowych przez rośliny. Wynika to z faktu, iż podlegają one w glebie wielu procesom, które wpływają w dużym stopniu na ich dostępność dla roślin.
Mikoryza – jak działa w systemie korzeniowym zbóż?
Działaniem w istotny sposób zwiększającym dostępność składników pokarmowych dla roślin jest wykorzystanie potencjału drobnoustrojów glebowych, które decydują o żyzności gleby, mineralizacji materii organicznej oraz wpływają w sposób pośredni lub bezpośredni na wzrost i zdrowotność roślin. Zadanie to można realizować poprzez stosowanie bioaktywatorów mikoryzy, czyli symbiozy pomiędzy korzeniami roślin i grzybami. Symbioza jest korzystna zarówno dla grzybów, jak i roślin. Grzyby symbiotyczne uzyskują środowisko wzrostu i dostęp do składników pokarmowych, pochodzących z syntetyzowanych przez rośliny w procesie fotosyntezy związków organicznych. Z kolei sieć grzybni, która oplata korzenie roślin lub w nie wnika zwiększa ich „powierzchnię chłonną”. Grzyby mikoryzowe modyfikują wzrost, morfologię i liczbę korzeni. Stosowanie bioaktywatorów mikoryzy w zbożach korzystnie wpływa na rozwój ich systemu korzeniowego, między innymi poprzez pojawienie się większej ilości korzeni bocznych.
Strzępki działają jak dodatkowe przedłużenie korzeni roślin, przez co mogą sięgają znacznie głębiej niż standardowe korzenie. Zboża wykorzystując strzępki grzyba efektywniej pobierają wodę i składniki mineralne z podłoża poprzez znaczne zwiększenie strefy pobierania. Strzępki umożliwiają pobieranie wody z większej objętości gleby, niż ma to miejsce w przypadku samych korzeni. W uprawach mikoryzowych stwierdza się zwiększenie powierzchni chłonnej korzeni choćby do około 1000 razy w odniesieniu do korzeni roślin niemikoryzowanych. Prowadzi to do redukcji kosztów energetycznych roślin, co przekłada się na stymulację wzrostu części nadziemnych.
Lepsze wykorzystanie fosforu i azotu – mniej strat w glebie
Dzięki rozkładowi przez grzyby materii organicznej dochodzi również do udostępniania roślinom trudno przyswajalnych składników. Grzyby symbiotyczne wykazują zdolność do enzymatycznego uruchamiania fosforu z połączeń organicznych, który tym samym staje się dostępny dla roślin. Mikoryza wpływa także na lepsze wykorzystanie przez zboża azotu, również pochodzącego z form organicznych. Poprawia także efektywność pobierania przez rośliny żelaza oraz trudno przyswajalnych mikroskładników, między innymi udostępniając roślinom cynk czy też miedź.
Redukcja nawożenia bez utraty plonu?
Dzięki mikoryzie w uprawie roślin zbożowych możliwa jest znaczna redukcja nawożenia mineralnego przy uzyskaniu analogicznego plonu, jak w przypadku roślin niemikoryzowanych. Należy podkreślić, iż obniżenie dawek aplikowanych nawozów jest konieczne ze względu na hamowanie aktywności symbiotycznej grzybów mikoryzowych w przypadku wysokich koncentracji nawozów w strefie korzeniowej roślin.
Strzępki grzybów dzięki rozrastaniu się w glebie tworzą sieć spajającą cząsteczki glebowe. Zwiększając porowatość gleby poprawiają przepływ wody i powietrza oraz rozluźniają strukturę gleby i zmniejszają ryzyko jej erozji. Grzyby mikoryzowe poprzez wydzielanie glomalin przyczyniają się do zwiększenia żyzności gleby. Glomalina stanowi substancję białkową wydzielaną do gleby przez strzępki i zarodniki grzybów mikoryzowych (mikoryzy arbuskularnej) głównie Glomerales. Określa się ją jako „glejowy” składnik gleby odgrywający istotną rolę w tworzeniu struktury gruzełkowatej oraz w stabilizacji agregatów glebowych i tym samym wpływający na poprawę warunków powietrznych i wodnych gleby.
Odporność na suszę i patogeny glebowe
W ostatnim czasie zwraca się także uwagę na korzystną rolę mikoryzy w zwiększaniu odporności roślin na stresy biotyczne (patogeny glebowe) oraz abiotyczne (susza, niska/wysoka temperatura, niedobór/nadmiar światła, zasolenie, niewłaściwy odczyn gleby). Grzyby mikoryzowe działają na rozwój części nadziemnych roślin między innymi dzięki pobudzeniu aktywności fitohormonów oraz poprzez wzrost ilości pobieranego dwutlenku węgla, co przekłada się na zwiększenie powierzchni asymilacyjnej liści i tym samym zwiększenie efektywności procesu fotosyntezy. Mikoryza chroni zboża przed szkodliwymi substancjami obecnymi w podłożu, takimi jak chociażby metale ciężkie.
Poza tym grzybnia mikoryzowa na korzeniach roślin stanowi barierę chroniącą je przed infekcjami wywołanymi przez patogeniczne grzyby z rodzaju Verticillium, Fusarium, Phytophtora, Rhizoctonia, Pythium, a także przed szkodliwymi nicieniami i larwami owadów, co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia odporności roślin. W efekcie tego korzenie roślin są mniej narażone na ataki i tym samym są w lepszej kondycji. Poza tym grzyby mikoryzowe rywalizują z patogenami o przestrzeń i składniki odżywcze w glebie.
Kiedy mikoryza ma największy sens?
W ostatnim okresie mikoryza wprowadzana jest do upraw wielu gatunków roślin. Aplikacja bioaktywatorów mikoryzy wskazana jest szczególnie do stosowania po każdej uprawie, która nie mikoryzuje (rzepak, buraki cukrowe, rośliny kapustne). Zalecane są przy częstym stosowaniu środków grzybobójczych i przy wysokim nawożeniu azotowym, które to zabiegi zmniejszają „mikoryzację”. Mikoryza umożliwia odzyskiwanie potencjału wzrostu wegetatywnego, w szczególności gdy stosowany jest płodozmian rzepak-pszenica. Stosowanie bioaktywatorów mikoryzy stymuluje mikoryzę, wpływając na produkcję zarodników oraz wzmacnia rozprzestrzenianie się bakterii. Zwiększa rozmiar systemu korzeniowego i poprawia dostępność i pobieranie przez rośliny składników pokarmowych.
Czy to się opłaca?
Korzystny wpływ aplikacji bioaktywatorów mikoryzy ujawnia się szczególnie w okresach występujących niekorzystnych warunków atmosferycznych, susz, niedoborów składników pokarmowych w glebie, jak również w przypadku obecności organizmów chorobotwórczych i szkodników, które trudno jest zwalczyć dostępnymi środkami ochrony roślin. Wykorzystanie „mikoryzacji” w uprawie zbóż wpływa na znaczący wzrost produktywności, odporności i zdrowotności roślin zbożowych. Stosownie bioaktywatorów mikoryzy może przynieść realne korzyści w postaci obniżenia kosztów produkcji, zwiększenia plonów roślin oraz poprawy ich parametrów jakościowych. Mikoryza stanowi alternatywę dla intensywnych metod produkcji roślinnej, wspomaga zboża w korzystaniu z zasobów glebowych oraz wpływa na poprawę kondycji roślin.
