Bruksela ustępuje USA? Umowa handlowa budzi coraz większe emocje

Unia Europejska jest coraz bliżej przyjęcia kontrowersyjnej umowy handlowej ze Stanami Zjednoczonymi. Po miesiącach sporów wewnątrz Wspólnoty dokument został przegłosowany przez komisję ds. handlu międzynarodowego Parlamentu Europejskiego. Teraz decyzję ma podjąć cały Parlament Europejski.

Bruksela ustępuje USA? Umowa handlowa budzi coraz większe emocje

Głosowanie zaplanowano na 16 czerwca. o ile europosłowie poprą porozumienie, a następnie zostanie ono opublikowane w unijnym dzienniku ustaw, umowa wejdzie w życie. Dla europejskiej gospodarki, w tym sektora rolno-spożywczego, przemysłu i motoryzacji, będzie to decyzja o dużym znaczeniu.

Umowa po miesiącach sporów w Unii Europejskiej

Porozumienie handlowe między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi od miesięcy budziło duże emocje. Spór dotyczył nie tylko warunków gospodarczych, ale także szerszego kontekstu politycznego.

Jednym z czynników opóźniających zatwierdzenie dokumentu były groźby Donalda Trumpa dotyczące Grenlandii. Dla części państw członkowskich i europosłów był to sygnał, iż Unia powinna zachować szczególną ostrożność przy udzielaniu USA preferencji handlowych.

Mimo tych wątpliwości komisja ds. handlu międzynarodowego Parlamentu Europejskiego opowiedziała się za umową. To otwiera drogę do głosowania plenarnego.

Trump postawił UE pod presją ceł na samochody

Największą presję na Brukselę wywarły zapowiedzi amerykańskiego prezydenta. Donald Trump zagroził, iż od lipca Stany Zjednoczone mogą nałożyć 25-procentowe cła na europejskie samochody, o ile Unia nie zaakceptuje porozumienia.

To szczególnie wrażliwy punkt dla europejskiej gospodarki. Branża motoryzacyjna jest jednym z filarów przemysłu w wielu krajach UE, m.in. w Niemczech, Francji, Hiszpanii, Czechach, Słowacji i Polsce.

Groźba objęcia europejskich aut wysokimi cłami w praktyce znacząco przyspieszyła polityczne rozmowy wokół umowy. Bruksela stanęła przed wyborem: zaakceptować asymetryczne porozumienie albo ryzykować eskalację wojny handlowej z USA.

Porozumienie jest asymetryczne

Największe kontrowersje budzi konstrukcja umowy. Zgodnie z jej założeniami Unia Europejska znosi cła, podczas gdy Stany Zjednoczone utrzymują 15-procentowe stawki na towary z UE.

Krytycy wskazują, iż nie jest to klasyczna umowa oparta na równowadze wzajemnych ustępstw. Ich zdaniem UE zgadza się na jednostronnie korzystniejsze warunki dla USA, aby uniknąć jeszcze ostrzejszych działań handlowych ze strony administracji Donalda Trumpa.

Zwolennicy porozumienia argumentują natomiast, iż umowa ogranicza ryzyko niekontrolowanej eskalacji ceł i daje europejskim firmom większą przewidywalność w relacjach handlowych z amerykańskim rynkiem.

Mechanizmy ochronne zostały osłabione

W trakcie negocjacji między Komisją Europejską, Radą UE i Parlamentem Europejskim wprowadzono mechanizmy ochronne. Mają one zabezpieczać Unię przed jednostronnym zaostrzeniem polityki celnej przez USA.

Ich zakres został jednak złagodzony. Nie będzie automatycznego uruchamiania zabezpieczeń, a ostatnie słowo w tej sprawie będzie należeć do Komisji Europejskiej.

To ważna zmiana, ponieważ część europosłów i państw członkowskich oczekiwała twardszego mechanizmu reakcji. Ostatecznie przyjęto rozwiązanie bardziej polityczne niż automatyczne, dające Komisji Europejskiej możliwość oceny sytuacji i podjęcia decyzji.

Komisja Europejska będzie mogła zawiesić preferencje

Zgodnie z ustaleniami Komisja Europejska będzie mogła zawiesić preferencje handlowe przed końcem roku, o ile USA przekroczą 15-procentowy próg dla stali.

Bruksela ma również otrzymać możliwość zamrożenia umowy w przypadku kolejnych gróźb ze strony Stanów Zjednoczonych. To element, który ma ograniczyć ryzyko, iż Waszyngton będzie wykorzystywał presję celną jako stałe narzędzie negocjacyjne wobec Unii.

W praktyce skuteczność tych zabezpieczeń będzie zależeć od gotowości Komisji Europejskiej do szybkiej reakcji. Sama obecność mechanizmu nie oznacza jeszcze, iż zostanie on uruchomiony automatycznie.

Umowa wygaśnie z końcem 2029 roku

Porozumienie nie ma obowiązywać bezterminowo. Zgodnie z ustaleniami umowa wygaśnie z końcem 2029 roku.

Ten zapis ma duże znaczenie polityczne. Otwiera bowiem możliwość renegocjacji warunków z kolejną administracją w Waszyngtonie. Dla części państw UE jest to argument za przyjęciem obecnego porozumienia jako rozwiązania przejściowego, które ma ograniczyć ryzyko handlowej konfrontacji w najbliższych latach.

Jednocześnie oznacza to, iż europejski biznes nie otrzymuje pełnej długoterminowej stabilizacji. Firmy zyskają kilka lat przewidywalności, ale po 2029 roku relacje handlowe UE–USA mogą ponownie stać się przedmiotem ostrej politycznej gry.

Co to oznacza dla gospodarki i rolnictwa?

Choć w debacie publicznej najwięcej mówi się o samochodach, skutki umowy mogą być szersze. Relacje handlowe UE–USA obejmują również sektor rolno-spożywczy, przemysł chemiczny, stalowy, maszynowy oraz wiele branż powiązanych z eksportem.

Dla europejskich producentów najważniejsze będzie to, czy porozumienie rzeczywiście ograniczy ryzyko dalszych ceł, czy tylko czasowo zamrozi konflikt. Asymetryczny charakter umowy może budzić niepokój wśród branż, które konkurują z amerykańskimi dostawcami, szczególnie tam, gdzie koszty produkcji w UE są wyższe z powodu regulacji środowiskowych, energetycznych i klimatycznych.

Dla rolnictwa i przetwórstwa żywności istotna będzie również dalsza kontrola standardów jakości, bezpieczeństwa żywności oraz zasad dostępu produktów z USA do unijnego rynku.

Decydujące głosowanie 16 czerwca

Najbliższym kluczowym momentem będzie głosowanie całego Parlamentu Europejskiego, zaplanowane na 16 czerwca. o ile europosłowie poprą umowę, dokument po publikacji w unijnym dzienniku ustaw będzie mógł wejść w życie.

Spór jednak nie zniknie. Umowa z USA już teraz jest przedstawiana przez krytyków jako porozumienie wymuszone presją ceł, a przez zwolenników jako pragmatyczna próba uniknięcia wojny handlowej.

Jedno jest pewne: Unia Europejska stoi przed decyzją, która może zdefiniować relacje handlowe z USA na najbliższe lata. Stawką są nie tylko cła, ale także pozycja Europy w globalnej gospodarce i zdolność Wspólnoty do obrony własnych interesów.