Nowe zasady „Czystego Powietrza”. Więcej pieniędzy, więcej kontroli i większa rola gmin

Transformacja energetyczna przestaje być tylko hasłem, a coraz częściej przekłada się na konkretne działania i pieniądze trafiające do samorządów oraz mieszkańców. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zapowiada kolejne zmiany w jednym z kluczowych programów – „Czyste Powietrze”, który ma zostać uszczelniony i lepiej dopasowany do realnych potrzeb.

Nowe zasady „Czystego Powietrza”. Więcej pieniędzy, więcej kontroli i większa rola gmin

48 programów i miliardy złotych na transformację

Podczas Samorządowego Kongresu Finansowego przedstawiciele NFOŚiGW jasno wskazali skalę działań. W 2026 roku fundusz realizuje 48 programów priorytetowych, a łączny budżet na wsparcie inwestycji wynosi blisko 4 miliardy złotych.

Środki trafiają nie tylko na poprawę efektywności energetycznej budynków mieszkalnych, ale również na:

• gospodarkę wodno-ściekową,
• gospodarkę odpadami,
• modernizację infrastruktury publicznej (np. szkół i szpitali),
• zwiększanie odporności samorządów na zmiany klimatu.

„Czyste Powietrze” po zmianach – większa kontrola i precyzja

Program „Czyste Powietrze”, jeden z największych projektów antysmogowych w Polsce, przechodzi istotne zmiany. Celem pozostaje obniżenie rachunków za energię i poprawa jakości życia, ale nowe zasady mają ograniczyć błędy inwestycyjne i zwiększyć skuteczność wydawania środków.

Najważniejsze zmiany:

• wprowadzono minimalny okres własności nieruchomości – 3 lata,
• większy nacisk położono na efektywność ekonomiczną inwestycji,
• system został uszczelniony, aby ograniczyć nadużycia.

Program przez cały czas obejmuje dofinansowanie m.in. na:

• wymianę starych źródeł ciepła („kopciuchów”),
• modernizację instalacji grzewczych,
• ocieplenie budynków,
• wymianę stolarki okiennej i drzwiowej.

Audyt energetyczny kluczowym elementem

Jedną z najważniejszych nowości jest obowiązkowy audyt energetyczny, który ma wskazać najbardziej opłacalne kierunki modernizacji.

To zmiana podejścia – zamiast przypadkowych inwestycji, beneficjent ma otrzymać konkretny plan działań, który poprawi efektywność energetyczną domu w sposób uzasadniony ekonomicznie.

Dodatkowo wprowadzono tzw. zielony bon, który pokryje koszty audytu. Na ten cel przeznaczono około 75 mln zł.

Gminy przejmują większą rolę

Nowy model programu zakłada silniejsze zaangażowanie samorządów. To właśnie gminy będą pełnić funkcję operatorów, którzy pomogą w złożeniu wniosku, doradzą w wyborze inwestycji, wesprą realizację i rozliczenie projektu.

W praktyce oznacza to, iż mieszkańcy mają otrzymać wsparcie „od drzwi do drzwi”, często z udziałem lokalnych ekodoradców i zespołów doradczych.

Wsparcie nie tylko dla środowiska, ale i gospodarki

Przedstawiciele funduszu podkreślają, iż działania nie ograniczają się wyłącznie do redukcji emisji. Transformacja energetyczna ma również tworzyć nowe miejsca pracy, pobudzać lokalną gospodarkę, zwiększać niezależność energetyczną samorządów i mieszkańców.

W kontekście rosnącej liczby ekstremalnych zjawisk pogodowych coraz większy nacisk kładziony jest także na odporność infrastruktury i bezpieczeństwo energetyczne.

Kierunek: mniej emisji, więcej efektywności

Zmiany w programie „Czyste Powietrze” pokazują wyraźnie, iż polityka wsparcia wchodzi w kolejny etap – bardziej kontrolowany, ale też bardziej ukierunkowany na efekty.

Dla beneficjentów oznacza to większe wymagania, ale jednocześnie lepsze przygotowanie inwestycji i większą szansę na realne oszczędności w przyszłości.