6 godzin temu
12 maja w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie odbyła się konferencja naukowa KRUS „Między stabilnością a zmianą. Przyszłość systemu ubezpieczenia społecznego rolników”. Wydarzenie zorganizowano z okazji 35-lecia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, ale jego charakter wykraczał poza jubileuszowe podsumowania. Najważniejszym tematem była przyszłość systemu, który przez ponad trzy dekady pozostaje jednym z filarów bezpieczeństwa społecznego na wsi.
KRUS między stabilnością a zmianą. Eksperci rozmawiali o przyszłości systemu ubezpieczenia rolnikówW konferencji uczestniczyli przedstawiciele świata nauki, administracji publicznej i organizacji rolniczych. Obecni byli m.in. poseł Czesław Siekierski, kierownictwo KRUS z prezesem Tomaszem Ślusarczykiem, przedstawiciele Rady Rolników, ARiMR, KOWR, Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
KRUS powstał z realnej potrzeby. Dziś pytanie brzmi: jak ma działać dalej?
Pierwszy panel konferencji poświęcono genezie KRUS i trwałości jego podstawowych założeń. Dyskusję moderował dr Krzysztof Księżopolski, Radca Prezesa KRUS.
KRUS między stabilnością a zmianą. Eksperci rozmawiali o przyszłości systemu ubezpieczenia rolnikówDr Andrzej Kosiniak-Kamysz, współtwórca systemu, przypomniał, iż KRUS nie był rozwiązaniem przypadkowym, ale odpowiedzią na konkretne potrzeby społeczne i gospodarcze polskiej wsi. System miał objąć ochroną osoby pracujące w warunkach szczególnych, często obciążonych ryzykiem, sezonowością dochodów i dużą zależnością od czynników niezależnych od rolnika.
W tym samym duchu wypowiadał się prof. Adam Niewiadomski, specjalista prawa rolnego. Podkreślał, iż ocena KRUS nie może być prowadzona wyłącznie przez pryzmat prostych porównań z systemem powszechnym. Rolnictwo ma własną specyfikę: inną organizację pracy, inne ryzyka zawodowe i inną strukturę dochodów. Jak mówił: „Krytykom proponuję choć tydzień pracy w gospodarstwie”.
Demografia i struktura gospodarstw zmieniają warunki działania systemu
Eksperci zgodzili się, iż fundamenty KRUS pozostają ważne, ale otoczenie, w którym działa system, zmieniło się zasadniczo. Prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak zwróciła uwagę na wyzwania demograficzne i strukturalne. Polska wieś starzeje się, zmienia się liczba osób pracujących w rolnictwie, rośnie zróżnicowanie gospodarstw, a część rodzin łączy działalność rolniczą z pracą poza gospodarstwem.
To oznacza, iż system ubezpieczenia społecznego rolników musi zachować stabilność, ale jednocześnie powinien być lepiej dopasowany do współczesnej struktury wsi. Nie chodzi więc o proste kwestionowanie sensu KRUS, ale o pytanie, jakie mechanizmy będą potrzebne w kolejnych latach.
Prof. Marek Wigier wskazywał, iż przyszłe reformy powinny nie tylko zabezpieczać rolników, ale także wspierać rozwój i modernizację sektora. W takim ujęciu KRUS może być nie tylko instytucją wypłacającą świadczenia, ale również partnerem zmian na obszarach wiejskich. Prof. Gertruda Uścińska osadziła natomiast KRUS w szerszym kontekście polityki społecznej, pokazując jego znaczenie dla stabilności rodzin rolniczych i bezpieczeństwa socjalnego na wsi.
Wypadki w rolnictwie są rzadsze, ale coraz poważniejsze
Drugi panel, moderowany przez prof. Mariana Podstawkę, dotyczył aktualnych wyzwań stojących przed KRUS. Jednym z najmocniej akcentowanych tematów była prewencja wypadkowa.
KRUS między stabilnością a zmianą. Eksperci rozmawiali o przyszłości systemu ubezpieczenia rolnikówDr Anetta Zielińska zwróciła uwagę na istotną zmianę: liczba wypadków w rolnictwie spada, ale ich skutki bywają coraz cięższe. Wynika to m.in. z mechanizacji produkcji, pracy z dużymi maszynami, presji czasu i korzystania z coraz bardziej zaawansowanego technicznie sprzętu. Nowoczesne rolnictwo ogranicza część zagrożeń, ale tworzy też nowe ryzyka.
W tym kontekście szczególne znaczenie ma profilaktyka. Nie może ona ograniczać się do apeli o ostrożność. Potrzebne są szkolenia, systematyczna edukacja, analiza przyczyn wypadków oraz działania kierowane do konkretnych grup: operatorów maszyn, właścicieli gospodarstw, domowników i młodych osób pracujących na wsi.
Dzieci w gospodarstwach wymagają większej ochrony
Prof. Monika A. Król podniosła temat bezpieczeństwa dzieci w gospodarstwach rolnych. To jeden z najbardziej wrażliwych obszarów prewencji. Dzieci wciąż zbyt często przebywają w pobliżu maszyn, zwierząt i miejsc, w których prowadzone są prace gospodarskie. Ryzyko rośnie zwłaszcza w okresach intensywnych prac polowych, kiedy rodziny rolnicze funkcjonują pod presją czasu.
Ekspertka wskazała, iż ochrona najmłodszych powinna być jednym z priorytetów polityki prewencyjnej KRUS. Chodzi zarówno o edukację rodziców i opiekunów, jak i o jasne komunikaty dotyczące tego, jakich prac dzieci nie powinny wykonywać i w jakich miejscach nie powinny przebywać.
KRUS jako amortyzator kryzysów na wsi
Prof. Irena Jędrzejczyk określiła KRUS jako „amortyzator kryzysów gospodarczych”. To istotna perspektywa, bo rolnictwo jest szczególnie podatne na wahania cen, koszty produkcji, warunki pogodowe, kryzysy sanitarne i zmiany rynkowe. Gdy dochody gospodarstw są niestabilne, system zabezpieczenia społecznego ma znaczenie nie tylko indywidualne, ale również gospodarcze.
Stabilność KRUS może ograniczać skutki kryzysów na obszarach wiejskich. Daje rolnikom podstawowe zabezpieczenie, które w wielu przypadkach pozwala utrzymać ciągłość funkcjonowania gospodarstwa i rodziny. Dlatego dyskusja o reformie systemu nie powinna pomijać jego funkcji stabilizacyjnej.
Zdrowie rolników: mniej leczenia szpitalnego, więcej prewencji
Prof. Marek Kos, Naczelny Lekarz KRUS, zwrócił uwagę na potrzebę zmiany podejścia do ochrony zdrowia rolników. Mówił o konieczności „odwrócenia piramidy świadczeń zdrowotnych”, czyli przesunięcia akcentu z leczenia szpitalnego na opiekę ambulatoryjną, profilaktykę i wcześniejsze wykrywanie problemów zdrowotnych.
W rolnictwie ma to szczególne znaczenie. Praca w gospodarstwie często oznacza długotrwałe obciążenie fizyczne, kontakt z maszynami, zwierzętami, pyłem, środkami ochrony roślin oraz presję ekonomiczną. Coraz większego znaczenia nabiera również zdrowie psychiczne. Rolnicy funkcjonują w warunkach wysokiej odpowiedzialności, niepewności dochodów i zależności od czynników, na które nie mają wpływu.
Kobiety są jednym z filarów polskiego rolnictwa
Trzeci panel, moderowany przez Tomasza Jędrzejczaka, Radcę Prezesa KRUS, poświęcono przyszłości systemu i możliwym kierunkom modernizacji.
KRUS między stabilnością a zmianą. Eksperci rozmawiali o przyszłości systemu ubezpieczenia rolnikówProf. Monika Stanny przedstawiła wyniki badań dotyczących sytuacji kobiet rolniczek. Podkreślała ich kluczową rolę w prowadzeniu gospodarstw, organizacji pracy rodzinnej, aktywności lokalnej i funkcjonowaniu społeczności wiejskich. Zastępca Prezesa KRUS Helena Rudzis-Gruchała odniosła się do danych Kasy, wskazując, iż „polskie rolnictwo kobietami stoi”.
Ten wątek ma znaczenie praktyczne. Reforma KRUS powinna uwzględniać realny udział kobiet w pracy rolniczej, ich sytuację ubezpieczeniową, dostęp do świadczeń, zabezpieczenie na starość oraz rolę w rodzinnych gospodarstwach.
Reforma tak, ale ewolucyjna i oparta na danych
Uczestnicy konferencji nie kwestionowali potrzeby zmian. Podkreślali jednak, iż modernizacja KRUS nie może być gwałtowna ani oderwana od realiów gospodarstw. Prof. Damian Walczak wskazywał, iż system wymaga gruntownych zmian, ale powinny one być wdrażane stopniowo, z ochroną rolników już objętych systemem.
Jednym z możliwych kierunków jest objęcie nowymi rozwiązaniami przede wszystkim młodych rolników, którzy dopiero wchodzą do systemu. Takie podejście pozwoliłoby uniknąć nagłych zmian dla osób, które przez lata funkcjonowały w określonych warunkach ubezpieczeniowych.
Dr Janina Petelczyc zaznaczyła, iż zmian demograficznych nie należy traktować wyłącznie jako zagrożenia. Mogą one stać się impulsem do lepszego dopasowania KRUS do współczesnej wsi. Prof. Marian Podstawka przypomniał natomiast, iż ustawa regulująca system od lat pozostaje zasadniczo niezmieniona, podczas gdy polskie rolnictwo dynamicznie się przeobraża.
Październikowa konferencja ma być kolejnym etapem debaty
W podsumowaniu Prezes KRUS Tomasz Ślusarczyk podkreślił, iż konferencja w SGH otwiera nowy etap dialogu między praktyką a nauką. Zapowiedział również kolejne spotkanie, poświęcone już wyłącznie przyszłości KRUS. Ma się ono odbyć w październiku 2026 r., również w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie.
Najważniejszy wniosek z majowej konferencji jest jasny: KRUS pozostaje potrzebnym elementem systemu bezpieczeństwa społecznego na wsi, ale musi odpowiadać na nowe warunki działania rolnictwa. Przyszłość Kasy powinna być budowana nie na prostych hasłach o likwidacji lub utrzymaniu systemu bez zmian, ale na analizie danych, specyfice pracy rolniczej i realnym dialogu z rolnikami.
